Początki piśmiennictwa w języku rumuńskim a ideologia reformacyjna

Abstrakt

Artykuł podejmuje problem genezy piśmiennictwa w języku rumuńskim, ukazując jego ścisły związek z przemianami religijnymi i kulturowymi Europy Środkowo-Wschodniej w epoce reformacji. Autor wskazuje, że w przeciwieństwie do języków zachodnioromańskich, tradycja pisana języka rumuńskiego ukształtowała się bardzo późno — dopiero w XV–XVI wieku. Wcześniej dominującym językiem liturgii, administracji i kultury był cerkiewnosłowiański, co wynikało z bizantyjsko-słowiańskiego charakteru chrystianizacji Wołochów. Celem badania jest zrekonstruowanie czynników, które doprowadziły do upowszechnienia języka rumuńskiego w piśmiennictwie i liturgii, ze szczególnym uwzględnieniem wpływów ideologii reformacyjnej. W analizie wykorzystano źródła historyczne i językoznawcze, w tym najstarsze rękopisy psalmów i fragmenty Nowego Testamentu (Psałterz Woronecki, Kodeks Woronecki), a także druki religijne z XVI wieku. Zestawiono dwie konkurencyjne hipotezy dotyczące genezy tych tekstów: husycką, odwołującą się do idei przekładu Biblii na języki narodowe, oraz protestancką, łączącą początki piśmiennictwa rumuńskiego z działalnością luterańskich i kalwińskich środowisk siedmiogrodzkich. Wnioski autora wskazują, że to właśnie wpływy protestanckie, zwłaszcza drukarska działalność diakona Coresiego w Braszowie, stały się kluczowym impulsem dla rozwoju rumuńskiego języka pisanego. Reformacyjny postulat udostępnienia Pisma Świętego w językach narodowych przyspieszył proces unarodowienia rumuńskiego prawosławia i uczynił z języka rumuńskiego pełnoprawne narzędzie ekspresji literackiej i religijnej.