Recepcja bajek Ezopa w bułgarskiej tradycji literackiej i historyczne

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest analizie recepcji bajek Ezopa w literaturze bułgarskiej oraz drogom ich przenikania do rodzimej tradycji literackiej i językowej. Punktem wyjścia badań jest obserwacja, że mimo silnych związków kultury bułgarskiej z grecko-bizantyńskim kręgiem cywilizacyjnym, twórczość Ezopa pozostawała tam niemal nieznana aż do końca XVIII wieku. Celem pracy jest ukazanie procesu adaptacji bajek ezopowych na gruncie bułgarskim – od pierwszych przekładów w XIX wieku po wcześniejsze, paralelne formy gatunku występujące w piśmiennictwie katolickich paulicjan. Podstawę źródłową stanowią bułgarskie przekłady bajek Ezopa (Sofroniusz Wraczański, anonimowy tłumacz z 1812 r., Neofit Rylski, Petko Sławejkow) oraz rękopiśmienne zbiory moralizatorskich opowieści z XVIII wieku. W pracy zastosowano analizę filologiczną i porównawczą, uwzględniającą zarówno aspekty językowe (m.in. stosunek do cerkiewszczyzny, wpływy gwarowe, innowacje translatorskie), jak i literackie (dydaktyzm, alegoryczność, struktura narracyjna). Autorka dowodzi, że pierwsze przekłady Ezopa powstały na podstawie nowogreckich adaptacji i charakteryzowały się uproszczeniem składni oraz silnym nasyceniem elementami języka mówionego. Równocześnie wskazuje, iż jeszcze przed recepcją klasycznych bajek istniała w Bułgarii żywa tradycja moralizatorska wśród katolików-paulicjan, którzy tworzyli bajki oparte na wzorcach zachodnioeuropejskich. Wnioskiem badania jest stwierdzenie swoistego paradoksu: zanim Bułgarzy poznali Ezopa poprzez przekłady, jego idea moralizatorskiej bajki funkcjonowała już w literaturze lokalnej w postaci adaptacji o charakterze ludowym i religijnym.