Abstrakt
Artykuł poświęcony jest postaci Hermana z Dalmacji (ok. 1110–1154/1160), jednego z najwybitniejszych uczonych XII wieku, tłumacza i filozofa wywodzącego się prawdopodobnie z ziem południowosłowiańskich. Tłem badań jest rozwój kultury i nauki arabskiej na Półwyspie Iberyjskim oraz działalność słynnej Toledańskiej Szkoły Tłumaczy, która stała się ośrodkiem przenoszenia wiedzy ze Wschodu do Europy. Celem artykułu jest przedstawienie biografii Hermana, jego działalności naukowej i translatorskiej oraz znaczenia dla rozwoju europejskiej nauki średniowiecznej. W pracy wykorzystano źródła łacińskie, arabskie i nowożytne opracowania poświęcone kulturze naukowej XII wieku, a także analizę porównawczą tłumaczeń i tekstów przypisywanych Hermanowi. Autor omawia zarówno dorobek Hermana w dziedzinie astronomii, astrologii i filozofii, jak i jego kontakty z uczonymi takimi jak Robert z Ketton czy Piotr Czcigodny. Szczególne znaczenie przypisano tłumaczeniu Koranu na łacinę oraz przekładom dzieł Abu Ma’shara, Euklidesa, Ptolemeusza i Al-Chwarizmiego, które umożliwiły Zachodowi poznanie dorobku nauk arabskich i greckich. Wnioski autora wskazują, że Herman z Dalmacji był jednym z kluczowych pośredników między kulturą arabską a europejską. Jego działalność translatorska i oryginalne traktaty, takie jak De essentiis czy Liber Imbrium, stanowią świadectwo syntezy wiedzy greckiej, arabskiej, hinduskiej i łacińskiej. Dzięki niemu średniowieczna Europa zyskała dostęp do fundamentalnych osiągnięć nauk Wschodu, co uczyniło go jednym z najważniejszych intelektualistów epoki.
Bibliografia
Alvari Cordubensis opera. Indiculus luminosus, red. F.H. Florez, Madrid 1753, t. XI, s. 274.
Alonso M., Hermann of Carinthia ‘De essentiis’, Santander 1946.
d’Alverny M.T., Pierre le Vénérable et la légende de Mahomet [w:] À Cluny. Congrès scientifique 9–11 juillet 1949, Dijon 1950, s. 161–170. DOI: https://doi.org/10.4324/9781003556565-3
Björnbo A.A., Hermannus Dalmata als Übersetzer astronomischer Arbeiten, „Bibliotheca Mathematica” 3 (1903) 4, s. 130–133.
Blazekovic Z., The understanding and misunderstanding of terminology and iconography of instruments in Fendulusʼs abridgment of “Introductorum maius in astronomiam”, „Music in Art. International Journal for Music Iconography” 1998, nr 1–2.
Burnett C., Arabic into Latin in 12 Century Spain: the Work of Hermann of Carinthia, „Mittelateinisches Jahrbuch” 1978, nr 13, s. 100–134.
Burnett C., Hermann of Carinthia and the Kitab Al-Istamatis: Further evidence for the transmission of hermetic magic, „Journal of the Warburg and Courtauld Institute” 1981, nr 44, s. 167–169. DOI: https://doi.org/10.2307/751059
Burnett C., Hermann of Carinthia’s Attitude towards his Arabic Sources, „Philosophes médiévaux” 1986, nr 26, s. 306–322.
Burnett C., Hermann of Carinthia. De essentiis. A critical Edition with Translation and Commentary, Leiden–Köln 1982. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004452510
Busard H.L.L., The Translation of the Elements of Euclid from the Arabic into Latin by Hermann of Carinthia (?), „Janus”, t. 53 (1966), Leiden 1967, s. 1–140; t. 59 (1972), Amsterdam 1973, s. 125–187.
Colker M.L., A newly discovered Manuscript of Hermann of Carinthiaʼs “De essentiis”, „Revue dʼhistoire des textes” 1986, nr 16, s. 213–225. DOI: https://doi.org/10.3406/rht.1988.1298
Dadić Ž., Herman of Dalmatia, Zagreb 1996.
Delgado F.L., Alvaro de Córdoba y la polémica contra el Islam: el “Indiculus luminosus”, Córdoba 1996.
Demimuid M., Pierre le Vénérable, Paris 1895.
Grmek M.D., Hermanus Dalmata Slavus [w:] Enciklopedija Jugoslavija, t. 3, Zagreb 1963, s. 678–679.
Kalenić A.S., Rasprava o bitima (De essentiis), księga I i II (tekst łaciński, tłumaczenie chorwackie, komentarze), Pula 1990.
Leclercq J., Pierre le Vénérable, St. Wandrille 1946.
Low-Beer S.M., Hermann of Carinthia: The “Liber imbrium”, the “Fatidica”, and the “De indagatione cordis”, New York 1979.
Petrus Venerabilis, 1156–1956. Studies and texts commemorating the eighth century of his death, red. G. Constable, J. Kritzeck, Roma 1956 (Studia Anselmiana, fasc. XL).
Šanjek F., Herman Dalmatinac, pisac i prevodilac znanstvenih djela iz prve polovice 12. stoljeća, „Croatica christiana periodica” 1979, t. 3/3, s. 108–123.
Silverstein T., Herman of Carinthia and Greek: A Problem in the “New Science” of the Twelfth Century [w:] Medioevo e Rinascimento, Studi in onore di Bruno Nardi, t. II, Firenze 1955, s. 683–699.
Sitar S., Sto slovenskih znanstvenikov, zdravnikov in tehnikov, Ljubljana 1987.
Tolan J., Peter the Venerable on the Diabolic Heresy of the Saracens [w:] The devil, heresy, and witchcraft in the Middle Ages: Essays in honor of Jeffrey Burton Russell, red. A. Ferreiro, Leiden 1998, s. 345–367. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004613713_020
Torrell J.P., Pierre de Vénérable. Abbé de Cluny, le damage de la mesure, Chamberay 1988.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2009
OPEN ACCESS