Benedykt Cotruglio (Benko Kotruljević) - człowiek na granicy dwóch światów i dwóch epok

Abstrakt

Artykuł przedstawia postać Benedykta Cotruglio (Benka Kotruljevicia, 1416–1469) – dubrownickiego kupca, dyplomaty i humanisty, autora Księgi o sztuce handlu (1458), uznawanej za pierwsze w historii dzieło opisujące zasady podwójnej księgowości. Punktem wyjścia jest charakterystyka Republiki Dubrownickiej XV wieku, której rozwój gospodarczy opierał się na handlu i flocie morskiej. W tym kontekście biografia Cotruglia ukazuje go jako reprezentanta elity kupieckiej, funkcjonującego pomiędzy światem bałkańskim a śródziemnomorskim, a zarazem między mentalnością średniowiecza i renesansu. Celem badań było ukazanie jego działalności gospodarczej, dyplomatycznej i literackiej w szerokim kontekście przemian kulturowych i ekonomicznych późnego średniowiecza. Autor opracowania oparł się na analizie źródeł archiwalnych z Dubrownika i Neapolu oraz na edycjach i tłumaczeniach dzieł Cotruglia, zwłaszcza Il libro dell’arte di mercatura. Metodą badawczą jest krytyczna analiza tekstu oraz interpretacja ideowa w świetle historii gospodarczej i kultury humanizmu. Wnioski artykułu wskazują, że Cotruglio stanowi przykład „człowieka dwóch światów” – łączącego praktycyzm kupca z duchowością scholastyka i renesansową wiarą w wiedzę. Jego traktat nie tylko wprowadza elementy nowoczesnej rachunkowości, ale też przedstawia moralny ideał „doskonałego kupca”, godzącego dążenie do zysku z pobożnością i społeczną odpowiedzialnością. Postać Cotruglia ilustruje proces przejścia od średniowiecznego do renesansowego modelu myślenia o gospodarce i etyce zawodowej, stanowiąc istotny przyczynek do badań nad genezą europejskiej kultury ekonomicznej.