Rola duchowieństwa bułgarskiego w rozwoju oświaty na ziemiach macedońskich na przełomie XIX–XX wieku

Abstrakt

W artykule przeanalizowano kluczową rolę duchowieństwa bułgarskiego w procesie rozwoju oświaty na ziemiach macedońskich w okresie od końca XIX do początku XX wieku. Tłem badania jest kontekst polityczny po traktacie berlińskim z 1878 roku, który pozostawił Macedonię i Trację Adrianopolską w granicach Imperium Osmańskiego, co wymusiło na Bułgarach poszukiwanie nowych form działalności narodowej i kulturowej w ramach struktur kościelnych. Celem badania jest ukazanie, w jaki sposób działalność edukacyjna bułgarskiego duchowieństwa – zwłaszcza pod egidą Egzarchatu bułgarskiego, utworzonego w 1870 roku – stała się instrumentem kształtowania świadomości narodowej Słowian macedońskich. Podstawą ustaleń autorki są źródła historyczne i opracowania dotyczące dziejów oświaty, Kościoła i ruchu narodowego Bułgarów w Macedonii, w tym dokumenty Egzarchatu, literatura bułgarska i macedońska oraz publikacje współczesnych badaczy. Metoda badawcza opiera się na analizie porównawczej i interpretacji źródeł narracyjnych i statystycznych, które ukazują skalę rozwoju bułgarskiego szkolnictwa. Wnioski artykułu wskazują, że duchowieństwo bułgarskie odegrało zasadniczą rolę w budzeniu i utrwalaniu świadomości narodowej ludności słowiańskiej w Macedonii. Dzięki działalności Egzarchatu powstała rozległa sieć szkół, czytelni i instytucji kulturalnych, które stały się fundamentem nowoczesnego ruchu narodowego. Oświata bułgarska nie tylko przyczyniła się do integracji wspólnot lokalnych wokół idei bułgarskości, ale także przygotowała grunt pod rozwój działalności politycznej i rewolucyjnej w regionie. Autorka podkreśla, że w procesie tym duchowieństwo pełniło zarówno funkcję religijną, jak i narodowo-polityczną, stanowiąc jeden z najważniejszych czynników kształtujących tożsamość macedońskich Słowian na przełomie XIX i XX wieku.