Słowa kluczowe
albańskie odrodzenie narodowe
Pashko Vasa
bracia Frashëri
Liga Prizreńska
tożsamość religijna
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest analiza roli religii w albańskim odrodzeniu narodowym (rilindja kombëtare) z lat 1878–1918 i próba określenia czy proces ten miał charakter religijny, ponadreligijny, areligijny, czy antyreligijny. Autor zwraca uwagę na dotychczas marginalizowany aspekt religijny albańskiego ruchu narodowego, który w dużej mierze kształtował się w realiach wielowyznaniowego społeczeństwa pozostającego pod panowaniem osmańskim. W badaniu wykorzystano analizę porównawczą źródeł historycznych, literackich i publicystycznych, w tym twórczości Pashko Vasy i braci Frashëri, oraz opracowań historycznych dotyczących Ligi Prizreńskiej i późniejszych inicjatyw narodowych. Wyniki analiz wskazują, że choć religia była istotnym elementem tożsamości Albańczyków, nie stała się fundamentem ruchu narodowego. Przeciwnie, liderzy rilindji – zarówno muzułmanie, katolicy, jak i prawosławni – dążyli do wypracowania ponadwyznaniowej idei jedności narodowej, opartej na wspólnym języku, tradycji i pamięci historycznej, symbolizowanej przez postać Skanderbega. W tym kontekście hasło Pashko Vasy „religią Albańczyków jest albańskość” stanowiło wyraz dążenia do narodowego konsensusu ponad różnicami wyznaniowymi, a nie zaprzeczenie wiary. Autor konkluduje, że albańskie odrodzenie narodowe nie miało charakteru antyreligijnego ani areligijnego, lecz ponadreligijny. Rilindja stanowiła przykład świadomego łączenia idei narodowych z poszanowaniem różnorodności religijnej, co pozwoliło Albańczykom stworzyć podwaliny nowoczesnej wspólnoty narodowej mimo wyraźnych różnic konfesyjnych.
Bibliografia
Bartl P., Albanci. Od srednjeg veka do danas, Beograd 2001.
Bartl P., Die albanischen Muslime zur Zeit der nationalen Unabhängigkeitsbewegung (1878–1912), Wiesbaden 1968.
Blumi I., Contesting the edges of The Ottoman Empire: Rethinking ethnic and sectarian boundaries in The Malesore, 1878–1912, „Middle East Studies” 2003, t. 35, s. 237–256. DOI: https://doi.org/10.1017/S0020743803000102
Buda A., Shqipëria në vitet e Krizes Lindore (1877–1881), „Studime Historike” 1967, nr 3, s. 102–110.
Castellan G., Histoire des Balkans (XIVe–XXe siècle), Paris 1991.
Clayer N., Bektachisme et nationalisme albanais, „Revue des Etudes Islamiques” 1992, nr 60, opublikowano 1993, s. 271–300.
Czekalski T., Albania, Warszawa 2003. DOI: https://doi.org/10.5089/9781451800715.002
Czekalski T., Zarys dziejów chrześcijaństwa albańskiego w latach 1912–1993, Kraków 1996.
Dejzings [Dujzings] G., Religija i identitet na Kosovu, Beograd 2005.
Dimitrov S., Mančev K., Istorija na balkanskite narodi, t. II, Sofija 1999.
Drozdíková J., Lexikón islámu, Bratislava 2005.
Draškić S., Evropa i albansko pitanje (1830–1921). Prilozi proučavanju istorije Albanije od početka nacionalnog preporoda (1830) do Konferencije ambasadora u Parizu (1921), Beograd 2000.
Dukagin L., Kanuni i Lekë Dukagjinit – The Code of Lekë Dukagjini. Albanian Text Collected and Arranged by Shtjefën Gjeçov, tłum. I wstęp L. Fox, New York 1989.
Elsie R., A Dictionary of Albanian Religion, Mythology, and Folk Culture, New York 2001.
Elsie R., Zarys historii literatury albańskiej, z. 3: Albańska literatura wieku XVIII i XIX, Toruń 2004.
Frashëri K., Abdyl Frashëri (1839–1892), Tiranë 1984.
Frashëri K. [Frasheri], The History of Albania (a Brief Survey), Tirana 1964.
Hasluck M., The Unwritten Law in Albania, Cambridge 1956.
Hradečný P., Hladký L., Dĕjiny Albánie, Praha 2008.
Janjić D., National Identities, Movements and Nationalism of Serbs and Albanians, „Balkan Forum. An International Journal of Politics, Economics and Culture” 1995, t. 3, nr 1 (10), s. 9–86.
Leśny J. [w:] Hauziński J., Leśny J., Historia Albanii, Wrocław–Warszawa–Kraków 1992, s. 174.
Lubonja F., Albania – wolność zagrożona. Wybór publicystyki z lat 1991–2002, Sejny 2005.
Maliqi S., Albanians Between East and West [w:] G. Dujzings, D. Janjić, S. Maliqi, Kosovo – Kosova. Confrontation or Coexistence, Nijmegen 1997, s. 115–122.
Mann S.E., Albanian Literature: An Outline of Prose, Poetry and Drama, London 1955.
Marović M., Balkanski džoker – Albanija i Albanci: istorijska hronika nastajanja i razvoja albanskog pitanja, Bar 1995.
Murzaku T., Vaznikv'anie na albanskijat vapros i mjastoto mu v obšćata balkanska konfiguracija [w:] Albanija i albanskite identičnosti. Izsledvanija, red. A. Željazkova, Sofija 2000, s. 260–283.
Pupovci S., Građanskopravni odnosi u zakoniku Leke Dukađina, Priština 1968.
Rosochacki J., W Imperium Osmańskim XIX w., „Przegląd Albański” 2001, nr 4.
Senkievič I., Albanija v gody Vostočnogo krizisa 1875–1881, Moskva 1965.
Skendi S., The Albanian National Awakening 1878–1912, Princeton 1967. DOI: https://doi.org/10.1515/9781400847761
Skendi S., Beginnings of Albanian Nationalist and Autonomous Trends: The Albanian League, 1878–1881, „The American Slavic and East European Review” 1953, t. 12, nr 2, s. 219–232. DOI: https://doi.org/10.2307/2491677
Stavrianos L.S., Balkan posle 1453. godine, Beograd 2005.
Szczepański W., Serbowie a Albańczycy w latach 1878–1918, Poznań 2005 (niepublikowana rozprawa doktorska, UAM).
Szczepański W., Znaczenie katolicyzmu dla odrodzenia narodowego Albańczyków i budowy przez nich własnego państwa (druga połowa XIX – początek XX w.), „Studia z Dziejów Rosji i Europy Środkowo-Wschodniej” 2007, t. XLII, s. 5–15.
Vickers M., Pettifer J., Albanija. Od anarhije do balkanskog identiteta, Beograd 1998.
Wituch T., Tureckie przemiany. Dzieje Turcji 1878–1923, Warszawa 1980.
Wybranowski D., Działalność fundamentalistów i ugrupowań islamu radykalnego na obszarze Bałkanów Zachodnich (Bośnia i Hercegowina, Albania, Kosowo, Macedonia) w końcu XX i na początku XXI wieku [w:] Wybrane aspekty bezpieczeństwa, t. II, red. J.J. Piątek, R. Podgórzańska, Szczecin 2007.
Zadužbine Kosova. Spomenici i znamenja srpskog naroda, Prizren–Beograd 1987.
Žutić N., Vatikan i Albanci u prvoj polovini XX veka (do 1941), Beograd 2000.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 2010
OPEN ACCESS