Wpływ religii na proces dekompozycji Jugosławii

Abstrakt

Artykuł analizuje znaczenie religii w procesie dekompozycji Federacji Jugosłowiańskiej, koncentrując się na przełomie XX i XXI wieku. Autorka podejmuje próbę odpowiedzi na pytanie, w jakim stopniu zaangażowanie instytucji religijnych oraz identyfikacja narodowo-wyznaniowa poszczególnych społeczności wpłynęły na rozpad wielonarodowego i wielowyznaniowego państwa. W badaniu zastosowano metodę analizy źródeł historycznych, prasy religijnej, dokumentów kościelnych oraz opracowań naukowych z zakresu politologii i religioznawstwa. Rozważania prowadzone są w perspektywie społeczno-kulturowej, z pominięciem aspektów teologicznych. Autorka wyróżnia trzy główne religie, które odegrały kluczową rolę w omawianym procesie: prawosławie, katolicyzm i islam. Analiza wykazuje, że Serbska Cerkiew Prawosławna, wykorzystując mit „świętej ziemi Kosowa”, współtworzyła dyskurs narodowy wzmacniający tożsamość i mobilizację Serbów. Kościół katolicki w Chorwacji i Słowenii sprzyjał procesom narodowotwórczym, podkreślając odrębność kulturową i cywilizacyjną wobec Wschodu, natomiast w Bośni i Hercegowinie stanowił jeden z elementów złożonej struktury wielowyznaniowej. Z kolei islam, utożsamiany z tożsamością narodową Bośniaków i Albańczyków, był postrzegany jako czynnik wzmacniający separatyzm, lecz zarazem stał się narzędziem obrony wspólnoty przed marginalizacją. Wnioskiem płynącym z badań jest stwierdzenie, że religia – zamiast pełnić funkcję integracyjną – stała się w Jugosławii czynnikiem dezintegrującym, wykorzystywanym przez elity polityczne do legitymizacji własnych działań i budowania narracji narodowych. W efekcie proces dekompozycji federacji miał nie tylko wymiar polityczny i etniczny, lecz także religijny i kulturowy.