O etnicznych i narodowych odmianach islamu – materiały z badań terenowych w północno-wschodniej Bułgarii (2007–2009)

Abstrakt

Artykuł przedstawia wyniki badań terenowych przeprowadzonych w latach 2007–2009 w północno-wschodniej Bułgarii, koncentrując się na zróżnicowaniu etnicznym i kulturowym muzułmanów zamieszkujących ten region. Celem pracy jest ukazanie lokalnych odmian islamu oraz zbadanie roli religii jako jednego z czynników, lecz nie jedynego, kształtujących tożsamość etniczną i narodową badanych społeczności. Autorka analizuje zjawiska występujące wśród Turków, Bułgarów Muzułmanów (Pomaków), Cyganów tureckich oraz innych grup wyznających islam. Materiał badawczy został zgromadzony za pomocą metod obserwacji uczestniczącej i wywiadów etnograficznych w miejscowości Wyrbica oraz okolicznych wsiach. Badania wskazują, że przynależność etniczna w regionie Gerłowa kształtowana jest przez wielość czynników: religię, język, tradycję, pamięć historyczną i relacje sąsiedzkie. Autorka zwraca uwagę na przenikanie się elementów kulturowych między chrześcijanami, sunnitami i szyitami, co prowadzi do powstawania lokalnych wariantów „islamu ludowego”. Opisane przypadki – m.in. praktyki religijne i zwyczaje Cyganów tureckich – ukazują dynamiczny charakter tożsamości etnicznej oraz wpływ procesów globalizacyjnych, migracyjnych i religijnych na przemiany kulturowe. W konkluzji podkreślono potrzebę odrzucenia modelu państwa narodowego na rzecz wielokulturowego społeczeństwa pluralistycznego, opartego na równych prawach i dialogu międzyetnicznym. Studium stanowi ważny głos w badaniach nad złożonością relacji religijnych i narodowych w Europie Południowo-Wschodniej.