Słowa kluczowe
opat Bonport
Melchior de Polignac
Maria Kazimiera d’Arquien
Jan III Sobieski
Ludwik XIV
Święta Liga
Jak cytować
Abstrakt
W latach 1693–1697 francuska dyplomacja intensywne działała na rzecz wyłączenia Rzeczypospolitej z wojny między Ligą Świętą a Imperium Osmańskim i doprowadzenia do odrębnego pokoju polsko-tureckiego. Kluczową postacią w tych zabiegach był nowy ambasador Francji w Polsce – opat Bonportu, Melchior de Polignac. Młody i ambitny dyplomata miał wpłynąc na królewską parę Sobieskich i przeciągnąć Polskę na stronę Wersalu. Celem artykułu jest analiza starań Polignaca w kontekście polityki zagranicznej Ludwika XIV i omówienie przeszkód, jakie napotkał on w realizacji francuskich planów. Szczególna uwaga jest poświęcona roli królowej Marii Kazimiery, opozycji antyfrancuskiej na dworze oraz postawom magnatów i senatorów wobec propozycji zakończenia wojny z Turcją. Podstawę źródłową stanowią depesze dyplomatyczne Polignaca, korespondencja królewska, wspomnienia współczesnych i literatura przedmiotu. We wnioskach wskazano, że mimo wielokrotnych prób Polignac nie zdołał przekonać Jana III ani polsko-litewskich elit politycznych do pokoju z Turcją. Przyczyną były oczekiwania terytorialne Polski (zwrot Kamieńca i Podola). Po śmierci Jana III, ambasador zaangażował się w próbę osadzenia na tronie francuskiego kandydata – księcia Conti – co także zakończyło się niepowodzeniem. Działania Francji nie przyniosły oczekiwanych rezultatów, a pokój z Turcją zawarto dopiero w ramach traktatu karłowickiego w 1699 roku.
Bibliografia
Staatsarchiv Dresden - Forbin Janson do Polignaca, 11.07.1693; 21.11.1693, loc. 14339, KAP, conv. 15.
Staatsarchiv Dresden - Forbin Janson do Polignaca, Rzym, 2.04.1695 i 24.04.1695; 9.04.1695, loc. 14339, KAP, conv. 16.
Staatsarchiv Dresden - Polignac do Forbin Jansona, Warszawa, 15.08.1695; 10.10.1695, loc. 14339, KAP, conv. 19.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Ludwik XIV do Polignaca, Marly, 6.08.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Ludwik XIV do Polignaca, Wersal 10.08.1693 i 17.09.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Ludwik XIV do Polignaca, Wersal, 27.08.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Ludwik XIV do Polignaca, 25.08.1695.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Ludwika XIV, Żółkiew, 22.03.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Ludwika XIV, Toruń, 6.08.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Ludwika XIV, Warszawa, 21.08.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Ludwika XIV, Warszawa, 4.09.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Ludwika XIV, Warszawa, 10.09.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Forbin Jansona, 4.10.1693.
Teki Waliszewskiego, t. VI - Polignac do Forbin Jansona, Żółkiew, 4.11.1693.
Depesze księdza de Polignac posła francuskiego po śmierci króla polskiego. Z rękopisu biblioteki cesarskiej w Paryżu, egz. I i II, „Roczniki Poznańskiego Towarzystwa Przyjaciół Nauk”, Poznań 1855.
Jabłonowski J.S., Dziennik (1694–1695), wyd. W. Chomętowski, Warszawa 1865.
Sarnecki K., Pamiętniki z czasów Jana Sobieskiego. Diariusz i relacje z lat 1691–1696, wyd. J. Woliński, Wrocław 1958.
Komaszyński M., La diplomazia francese e la possibilita di una pace polono-turca [w:] Est- Europa, Udine 1986.
Komaszyński M., Księcia Contiego niefortunna wyprawa po koronę Sobieskiego, Warszawa 1971.
Komaszyński M., Maria Kazimiera d’Arquien Sobieska królowa Polski (1641–1716), Kraków 1983.
Komaszyński M., Teresa Kunegunda Sobieska, Warszawa 1982.
Staszewski J., August II Mocny, Wrocław–Warszawa–Kraków 1998.
Wagner M., Stanisław Jabłonowski (1634–1702). Polityk i dowódca, Siedlce 1997.
Wojtasik J., W przededniu traktatu karłowickiego. Stosunek Rzeczpospolitej i Augusta II do pokoju z Turkami, „Kwartalnik Historyczny” 1970, R. LXXVII, z. 2, s. 293–307.
Wójcik Z., Jan III Sobieski, Warszawa 1994.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2003
OPEN ACCESS