Abstrakt
Zgodnie z postanowieniami traktatu karłowickiego Rzeczpospolita odzyskała Podole z Kamieńcem Podolskim po ponad 25-letnim panowaniu tureckim nad tym regionem. Celem artykułu jest ukazanie mechanizmów i okoliczności ewakuacji Kamieńca przez stronę turecką oraz działania podjęte w celu ponownego przyłączenia twierdzy do Rzeczypospolitej. Autor koncentruje się na roli komisarzy, m.in. hetmana Stanisława Jabłonowskiego i wojewody kijowskiego Marcina Kątskiego, którzy odegrali kluczową rolę w przejęciu twierdzy i zabezpieczeniu jej od strony militarnej. Istotne miejsce zajmuje analiza aktywności sejmików i sejmu, zwłaszcza w kontekście organizacji lokalnej administracji i obsadzenia twierdzy. W opracowaniu wykorzystano źródła rękopiśmienne, m.in. korespondencję i relacje komisarzy, uchwały sejmowe, diariusze sejmowe ora zapisy sejmikowe. Autor sięgnął również po mniej znane źródła lwowskie i kijowskie. Jak wynika z analizy, proces ewakuacji wojsk osmańskich i odbioru Kamieńca Podolskiego przez stronę polsko-litewską był długotrwały i pełen napięć. Ostateczne przekazanie twierdzy nastąpiło 22 września 1699 r., dzień później odbył się uroczysty sejmik podolski.
Bibliografia
AGAD, APP – Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Publiczne Potockich, 55, t. I; 82, t. A; 163, t. I; 163, t. II; 163a, t. 26; 163a, t. 28; 341.
AGAD, AR – Archiwum Główne Akt Dawnych, Archiwum Radziwiłłowskie, II, ks. 37; II, ks. 38; VI-II, 5la.
AP Kr., ADzT. – Archiwum Państwowe w Krakowie, Archiwum Dzikowskie Tarnowskich w AP Kr., 380 (papiery M. Kątskiego); 381 (koperta: S. Jabłonowski); 384 (koperta: Wojskowe Stefana Humieckiego); 385 (koperta 1699–1700).
B. Czart. – Biblioteka Czartoryskich; 1668; 1696; 193 nr 1; 193 nr 4; 193, nr 23; 522; 534.
BJ – Biblioteka Jagiellońska, 22436 III.
BN – Biblioteka Narodowa w Warszawie, 6649.
BUAN Lviv – Biblioteka Ukraińskiej Akademii Nauk im. W. Stefanyka we Lwowie, Fond 5 (Ossoliński): nr 261, nr 2096, nr 2096 II, nr 1254; Fond 141 (Czołowski): nr 2409.
BUW – Biblioteka Uniwersytetu Warszawskiego, 113.
CDIAU – Centralnyj Derżavnyj Istorycnyj Archiv Ukrainy w Kijowie, Fond 38, opys 1, nr 37; Fond 38 (księgi grodzkie kamienieckie), opys 1, ks. 37; fond 254 (Tarłowie), opys 1, nr 190.
CDIA Lviv – Centralnyj Derżavnyj Istorycnyj Archiv Ukrainy we Lwowie, Fond 5 (księgi grodzkie halickie), ks. 196; Fond 9 (księgi grodzkie lwowskie), opys 1, ks. 475 (za rok 1699); Fond 132 (Kolekcja listów), nr 886.
Jabłonowski J.S., Pamiętnik Jana Stanisława Jabłonowskiego wojewody ruskiego, wyd. A. Bielowski, Lwów 1862.
Libertacja województwa i miasta Kamieńca Podolskiego, O zbiegłych poddanych tegoż województwa podolskiego [w:] Volumina legum, t. VI, Petersburg 1860.
Dybaś B., Sejm pacyfikacyjny w 1699 r., Toruń 1991.
Finkel L., Okopy Św. Trójcy, Lwów 1889.
Jarochowski K., Dzieje panowania Augusta II od śmierci Jana III do chwili wstąpienia Karola XII na ziemię polską, Poznań 1856.
Kołodziejczyk D., Ejalet kamieniecki. Podole pod panowaniem tureckim 1672–1699, Warszawa 1994.
Krykun M., K voposu zaselennosti Podolskogo vojevodstva v konce XVII v., „Annales UMCS”, sectio H: Oeconomia 1968, II, s. 119–144.
Krykun M., Materiali pro peresielennja narodnych mas z Podillija v ostannij cverti XVII st., „Naukovo-Informacijnyj Bjuleten Archivnoho Upravlinnja URSR” 1964, nr 6, s. 63–68.
Krykun M., Z istoriji mihracij naselennja na Ukrajini v druhij polovyni XVII st., „Visnyk Lvivskoho Derzavnoho Universytetu, serija istorycna” 1973, nr 9, s. 78–88.
Rolle A., Pod krzyżem, w: A. Rolle, Nowe opowiadania historyczne, Lwów 1878, s. 3–82.
Wagner M., Stanisław Jabłonowski (1634–1702), t. II: Polityk i dowódca, Siedlce 1997.
Wojtasik J., W przededniu traktatu karłowickiego. Stosunek Rzeczypospolitej i Augusta II do pokoju z Turkami, „Kwartalnik Historyczny” 1970, t. LXXVII, nr 2, s. 293–307.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2003
OPEN ACCESS