Słowa kluczowe
Rzeczpospolita
epoka saska
sarmatyzm
orientalizm
„Kurier Polski”
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł podejmuje próbę opisania zmian w sposobie postrzegania Orientu przez polską szlachtę po zakończeniu długoletnich wojen Rzeczypospolitej z Imperium Osmańskim. Wydarzenia tego okresu stanowią symboliczny moment przejścia od postrzegania Turcji jako groźnego wroga ku jej obrazowi jako egzotycznego i „oswojonego” sąsiada. Celem artykułu jest ukazanie przykładów tego procesu w oparciu o literaturę, publicystykę i obiegowe przekazy, np. przysłowia. Zwrócono uwagę na rosnącą akceptację dla nawiązań orientalnych w kulturze szlacheckiej i nierzadko życzliwe, charakteryzujące się ciekawością, spojrzenie na Wschód. Analizę oparto na literaturze z epoki, relacjach prasowych z „Kuriera Polskiego”, listach i publicystyce z początku XVIII wieku. Z przeprowadzonych badań wynika, że po 1699 roku szlachta polska patrzyła na Orient jako jeden z elementów swojej tożsamości kulturowej. Ugruntowała się moda na orientalizmy, widoczna w muzyce, stroju i obyczajach.
Bibliografia
Biblioteka Czartoryskich w Krakowie, rkps 209 (Teka Naruszewicza); rkps 5796 (list 8577).
Biblioteka PAN w Kórniku, rkps 513 (Duma na Koroną Polską).
Krusiński T., Pragmatographia de legitimo usu ambrozyi tureckiey to iest: Opisanie sposobu należytego zażywania kawy tureckiey, Warszawa 1769.
„Kurier Polski” 1730, nr III, VI, VIII, XLIV, XLV, XLVI, XLVII.
„Kurier Polski” 1731, nr LVIII.
Kurek J., Ab oriente wszystko cicho i spokojnie, „Rocznik Przemyski” 2001, t. XXXVII, z. 3, s. 105–109.
Kurek J., Czasy saskie – których nie było [w:] Kultura polityczna w Polsce. Mity i fakty, t. 2, red. M. Kosman, Poznań 1999, s. 83–92.
Kurek J., U schyłku panowania Augusta II Sasa. Z dziejów wewnętrznych Rzeczpospolitej (1729–1733), Katowice 2003, s. 25–70.
Kurek J., Wpływ sytuacji ekonomicznej szlachty na stosunek do Augusta II Sasa (1724–1733) [w:] Studia z historii gospodarczej ziem polskich, red. J. Kwak, Katowice 1995, s. 59–62.
Nowa księga przysłów i wyrażeń przysłowiowych polskich, t. III, red. S. Świrko, Warszawa 1972.
Markiewicz M., Rady senatorskie Augusta II (1697–1733), Wrocław 1988.
Prejs M., Kategoria egzotyzmu w literaturze i sztuce czasów saskich. Nowa jakość i wzorce [w:] Między barokiem a oświeceniem. Nowe spojrzenie na czasy saskie, red. K. Stasiewicz, S. Achremczyk, Olsztyn 1996, s. 9–69.
Salmonowicz S., O obrazie Niemca w Polsce czasów saskich. Z badań nad kształtowaniem się stereotypów, „Wiek Oświecenia” 1993, nr 9, s. 73–81.
Salmonowicz S., Polacy i Niemcy wobec siebie. Postawy – opinie – stereotypy (1697–1815), Olsztyn 1993.
Tazbir J., Polskie przedmurze chrześcijańskiej Europy. Mity a rzeczywistość historyczna, Warszawa 1987.
Tazbir J., Rzeczpospolita i świat. Studia z dziejów XVII wieku, Wrocław 1971.
Tazbir J., Spotkania z historią, Warszawa 1986.
Tazbir J., Szlaki kultury polskiej, Warszawa 1986.
Tazbir J., Świat panów Pasków, Łódź 1986.
Żórawska-Witkowska A., Muzyka na dworze Augusta II w Warszawie, Warszawa 1997.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2003
OPEN ACCESS