Sejmiki koronne wobec pokoju z Turcją u schyłku XVII w. Traktat karłowicki 1699 r. i jego uwarunkowania polityczne w Rzeczypospolitej

Abstrakt

W artykule podjęto próbę zbadania stosunku sejmików koronnych – kluczowych instytucji szlacheckiej opinii publicznej – do traktatu pokojowego w Karłowicach (1699). Celem jest analiza podejścia szlachty z koronnych ziem Rzeczypospolitej do politycznego finału wojny Turcją i do korzyści, które wiązano z ustanowionym pokojem. Podstawa źródłowa pochodzi z kwerendy instrukcji sejmikowych z lat 1690–1699, znajdujących się w licznych archiwach i zbiorach drukowanych. Analiza materiałów wykazała, że wśród szlachty silne były nastroje pacyfistyczne. W instrukcjach poselskich pojawiały się postulaty redukcji wydatków wojskowych, wypowiedzenia sojuszu w ramach Ligi Świętej i oczekiwania na szybkie zawarcie „wieczystego pokoju”. Traktat karłowicki, choć przywracał jedynie granice polsko-osmańskie sprzed wojny, przez większość sejmików został uznany za wielki sukces, który przyniósł upragnioną stabilizację. Jednocześnie zauważalny był jednak brak refleksji nad głębszymi przyczynami osłabienia pozycji międzynarodowej Rzeczypospolitej. Zmęczenie szlachty wojną i przesunięcie w stronę postaw defensywnych odbiły się na kulturze politycznej schyłku XVII wieku.