Słowa kluczowe
Romowie
Wielkopolska
źródła archiwalne
XVIII wiek
migracje
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł poświęcony jest sytuacji ludności romskiej w Wielkopolsce w XVIII wieku oraz sposobom jej postrzegania przez administrację państwową. Punktem wyjścia jest problem niewielkiej liczby źródeł dotyczących Romów, wynikający z ich małej liczebności oraz półkoczowniczego trybu życia. Celem pracy jest analiza niepublikowanych dokumentów przechowywanych w Archiwum Państwowym w Poznaniu i ukazanie ich znaczenia dla badań nad dziejami społeczności romskiej. Autor zastosował metodę krytycznej analizy źródeł archiwalnych - uniwersałów i mandatów władz administracyjnych z XVIII wieku. Jak wynika z przeprowadzonych badań Romowie pojawiali się w dokumentach głównie w kontekście bezpieczeństwa publicznego, migracji i konfliktów z ludnością osiadłą. Szczególne znaczenie mają uniwersały regulujące przemieszczanie się grup romskich i przeciwdziałające przekraczaniu granic państwowych. Autor wskazuje również na wpływ polityki państwa pruskiego wobec Romów, która sprzyjała napływowi ludności romskiej do Wielkopolski. Analiza źródeł pozwala odtworzyć działania władz zmierzające do kontroli mobilności tej grupy i lepiej zrozumieć jej funkcjonowanie w realiach Rzeczypospolitej. We wnioskach wskazano, że Romowie stanowili trwały element struktury społecznej XVIII-wiecznej Wielkopolski, a relacje między nimi a administracją były kształtowane przede wszystkim przez dążenie władz do utrzymania porządku publicznego i kontroli ruchów ludności.
Bibliografia
Czemeryński K., O dobrach koronnych byłej Rzeczypospolitej Polskiej wedle źródeł wiarogodnych skreślił Kornel Czemeryński, [Lwów] 1870.
Księgi Referendarii Koronnej z czasów saskich. Sumariusz, t. I: 1698–1732, oprac. M. Woźniakowa, Warszawa 1969.
Herbarz polski powiększony dodatkami z późniejszych autorów, rękopisów, dowodów urzędowych i wydany przez Jan Nepomucena Bobrowicza, t. VIII, Lipsk 1842.
Rzeczpospolita w dobie upadku (1700–1740). Wybór źródeł, oprac. J.A. Gierowski, Wrocław 1955.
Urzędnicy wielkopolscy XVI–XVIII wieku. Spisy, oprac. A. Bieniaszewski, Wrocław 1987.
Volumina Legum. Prawa, konstytucje i przywileje Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego…, t. II–III, Petersburg 1859–1860.
Volumina Legum. Prawa, konstytucje i przywileje Królestwa Polskiego, Wielkiego Księstwa Litewskiego…, t. VII, Petersburg 1860.
Baranowski B., Ludzie gościńca w XVII–XVIII w., Łódź 1986.
Beheim-Schwarzbach M., Hohenzollernsche Colonisationen. Ein Beitrag zu der Geschichte des preussischen Staates und der Colonisation des östlichen Deutschlands, Leipzig 1874.
Beheim-Schwarzbach M., Der Netzedistrikt in seinem Bestände zur Zeit der ersten Theilung Polens, „Zeitschrift der Historischen Gesellschaft für die Provinz Posen” 1893, R. VIII, s. 175–191.
Czacki T., O Cyganach [w:] idem, Dzieła, t. III, Poznań 1845, s. 301–302.
Dygdała J., Piotr Antoni Sokolnicki h. Nowina [w:] Polski słownik biograficzny, t. XL/I, Warszawa-Kraków 2000, s. 88–90.
Dygdała J., Maciej Radomicki h. Kotwicz [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXIX, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1986, s. 725–728.
Dzieje Rogoźna, red. Z. Boras, Poznań 1993.
Dzieje Wielkopolski, t. I: Do roku 1793, red. J. Topolski, Poznań 1969.
Ficowski J., Cyganie na polskich drogach, Warszawa 1987.
Gieysztorowa I., Wstęp do demografii staropolskiej, Warszawa 1976.
Glinka J., Instrukcja wydawnicza dla nowożytnych źródeł dziejowych, „Rocznik Towarzystwa Naukowego Warszawskiego”, t. II, z. 1, Warszawa 1949.
Górski K., Historia jazdy polskiej, Kraków 1895.
Hładyłowicz K.J., Zmiany krajobrazu i rozwój osadnictwa w Wielkopolsce w XIV–XIX w., Lwów 1932.
Historia Bydgoszczy, t. I: Do roku 1920, red. M. Biskup, Warszawa–Poznań 1991.
Instrukcja wydawnicza do źródeł historycznych od XVI do połowy XIX wieku, red. nauk. K. Lepszy, Wrocław 1953.
Korzon T., Wewnętrzne dzieje Polski za Stanisława Augusta (1764–1794). Badania historyczne ze stanowiska ekonomicznego i administracyjnego, t. I, Kraków–Warszawa 1897.
Lelewel J., Geografia. Opisanie krajów polskich, Poznań 1879.
Link-Lenczowski A.K., Sieniawski Adam Mikołaj h. Leliwa [w:] Polski słownik biograficzny, t. XXXVII, Warszawa–Kraków 1996–1997, s. 105–115.
Meissner J., Gerichtsverfassung und Rechtspflege im Netze-Distrikt Friedrich dem Grossen, „Zeitschrift der Historischen Gesellschaft für die Provinz Posen” 1892, R. 7, s. 263–336.
Mirga A., Mróz L., Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
Pobożniak T., Cyganie, Kraków 1972.
Polska encyklopedia szlachecka, red. S.J. Starykoń-Kasprzycki, t. XI, Warszawa 1938.
Roniker J., Hetman Adam Sieniawski i jego regimentarze. Studium z historii mentalności szlachty polskiej 1706–1725, Kraków 1992.
Teki Dworzaczka, CD-ROM, Kórnik 1995.
Topolski J., Pruskie uzurpacje graniczne w dobie pierwszego rozbioru Polski (1772–1777), „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Historia” 1968, z. 8, s. 51–76.
Zahorski A., Centralne instytucje policyjne w Polsce w dobie rozbiorów, Warszawa 1959.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS