Czesi w Chorwacji na przełomie wieków

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest obecności oraz roli czeskiej mniejszości narodowej w Chorwacji na przełomie XIX i XX wieku. Autor podejmuje problem niedostatecznego stanu badań nad historią Czechów w Chorwacji, podkreśla brak całościowych opracowań poświęconych temu zagadnieniu. Celem pracy jest przedstawienie głównych kierunków dalszych badań nad czeskim osadnictwem oraz ukazanie znaczenia Czechów w życiu gospodarczym, społecznym i kulturalnym Chorwacji. Zastosowano metodę historyczną opartą na analizie źródeł i literatury dotyczącej migracji czeskiej oraz relacji chorwacko-czeskich. Autor wykazuje, że pierwsze większe grupy Czechów pojawiły się na ziemiach chorwackich już w XVIII wieku, natomiast największa fala migracyjna nastąpiła pod koniec XIX stulecia. Osadnicy koncentrowali się głównie w Slawonii, okolicach Bjelovaru oraz na terenach dawnego Pogranicza Wojskowego. Analiza wskazuje, że Czesi szybko adaptowali się do nowych warunków, odnosząc sukcesy w rolnictwie, rzemiośle i handlu. Jednocześnie ich obecność wywoływała niekiedy napięcia społeczne wynikające z konkurencji ekonomicznej i różnic kulturowych. Autor zwraca uwagę na odmienne relacje Czechów z Chorwatami i Serbami oraz na rolę czeskich nauczycieli, rzemieślników, wydawców i działaczy społecznych w modernizacji lokalnych społeczności. We wnioskach wskazano, że czeska mniejszość odegrała istotną rolę w rozwoju gospodarczym i kulturalnym Chorwacji, a jej dzieje stanowią ważny element historii stosunków między narodami Europy Środkowej.