Słowa kluczowe
Słowianie Południowi
Adriatyk
pakt londyński
konferencja pokojowa
Jugosławia
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przeanalizowano genezę konfliktu włosko-jugosłowiańskiego o północne i wschodnie wybrzeże Adriatyku u schyłku I wojny światowej. Autor stawia sobie za cel wyjaśnienie okoliczności, które doprowadziły do zaostrzenia stosunków między Włochami a narodami południowosłowiańskimi jeszcze przed rozpoczęciem konferencji pokojowej w Paryżu. Badania oparto na analizie dokumentów dyplomatycznych, materiałów źródłowych oraz opracowań dotyczących polityki włoskiej i powstawania Królestwa Serbów, Chorwatów i Słoweńców. Autor wskazuje, że podstawowym źródłem sporu był niezrealizowany pakt londyński z 1915 r., w którym mocarstwa Ententy obiecały Włochom rozległe nabytki terytorialne nad Adriatykiem. Rozpad Austro-Węgier stworzył korzystne warunki do ekspansji włoskiej a jednocześnie umożliwił polityczną aktywizację Słowian Południowych, którzy wyrażali własne prawo do spornych obszarów. W artykule szczególną uwagę poświęcono poglądom ministra spraw zagranicznych Sydneya Sonnina, który postrzegał rozwój ruchu jugosłowiańskiego jako zagrożenie dla strategicznych interesów Włoch. Autor podkreśla, że włoska polityka ignorowała zasadę samostanowienia narodów i ograniczała dostęp państw słowiańskich do morza. We wnioskach wskazano, że rywalizacja o Adriatyk była efektem zderzenia włoskich ambicji mocarstwowych z procesami narodotwórczymi zachodzącymi wśród Słowian Południowych.
Bibliografia
Archivio Storico Diplomatico (ASD), Roma, Carte Sforza.
Archivio Storico Diplomatico, Conferenza della Pace, Delegazione Italiana.
Benussi B., L’Istria nei suoi due millenni di storia, Trieste 1924.
Benedetti G., La pace di Fiume dalla conferenza di Parigi al trattato di Roma, Bologna 1924.
Bogdanov V., Starčević i Stranka prava prema Srbima i prema jedinstvu južnoslavenskih naroda, Zagreb 1951.
Caburi F., Italiani e Jugoslavi nell’Adriatico, Milano 1917.
Čulinović F., Jugoslavija između dva rata, t. I, Zagreb 1961.
Čulinović F., Riječka država, Zagreb 1953.
Documenti diplomatici Italiani, Roma 1956, seria V– VI.
Documenti per la storia dei rapporti fra l'Italia a la Jugoslavia, red. A. Giannini, Roma 1934.
Gallinari V., L’esercito italiano nel primo dopoguerra (1918–1920), Roma 1980.
Grada o stvaranju jugoslovenske države 1 I 1918–20 XII 1918, t. I–II, Beograd 1964.
Gross M., Geneza Frankove stranke, „Historijski zbornik” 1964, s. 1–83.
Horvat J., Politička povijest Hrvatske 1918–1929, Zagreb 1938.
Italia e Dalmazia: ai professori, agli studenti ed ai mutilati di guerra delle università italiane, Pisa 1918.
Janković D., Ženevska konferencija o stvaranju jugoslovenske zajednice 1918. godine, „Istorija XX veka. Zbornik radova” 1963, t. V, s. 227–246.
Krizman B., Građa o talijanskoj okupaciji Rijeke, Istre i Hrvatskog Primorja 1918. godine, „Jadranski zbornik” 1956, t. I.
Krizman B., Hrvatska u prvom svjetskom ratu, Zagreb 1989.
Krizman B., Narodno Vijeće Slovenaca, Hrvata i Srba u Zagrebu i talijanska okupacija na Jadranu, „Anali Jadranskog instituta” 1956, t. I.
Krizman B., Zapisnici Središnjeg odbora Narodnog vijeća Slovenaca, Hrvata i Srba u Zagrebu, „Starine” 1958, t. 48, s. 331–386.
Legnani M., Espansione economica e politica estera nell’Italia del 1919–1921, „Il movimento di liberazione in Italia” 1972, t. 24, nr 108, s. 8–31.
Lloyd George D., Prawda o traktacie wersalskim, t. II, Warszawa 1939.
Malagodi O., Coversazioni della guerra 1914–1919, red. B. Viggezzi, Milano–Napoli 1960, t. II.
Mamatey V., The United States and East Central Europe. A study in Wilsonian diplomacy and propaganda 1914–1918, Princeton 1957.
Marescotti L. A., Guerra diplomatica. Ricordi e frammenti di diario 1914–1919, Milano 1936.
Marjanović M., Londonski ugovor iz godine 1915. Prilog povijesti borbe za Jadran 1914–1918, Zagreb 1960.
Melograni P., Storia politica della grande guerra 1915–1918, Bari 1969.
Mitrović A., Italija i stvaranje Jugoslavije 1918 godine [w:] Naučni skup u povodu 50-godišnjice raspada austro-ugarske monarhije i stvaranja jugoslavenske države, Zagreb 1969, s. 263–273.
Mitrović A., Jugoslavija na konferenciji mira 1919–1920, Beograd 1969.
Mosca R., Dopoguerra e sistemazione europea. La conferenza della Pace. La questione adriatica e la politica estera italiana [w:] La politica estera italiana 1914–1943, Torino 1964, s. 41–52.
Mussolini B., Scritti e discorsi adriatici, Milano 1943, t. II.
Papers relating to the foreign relations of the United States 7979, The Paris Peace Conference, t. II, Washington 1942.
Paresce G., Italia e Jugoslavia dal 1915 al 1929, Firenze 1935.
Paulová M., Jugoslavenski odbor. Povijest jugoslavenske emigracije za svjetskog rata od 1914–1918, Zagreb 1925.
R.W. Seton-Watson i Jugoslaveni. Korespondencija 1906–1941, t. I, Zagreb–London 1976.
Salvemini G., Dal patto di Londra alla pace di Roma. Documenti della politica che non fu fatta, Torino 1925.
Santarelli E., Storia del movimento e del regime fascista, t. I, Roma 1967.
Sierpowski S., Pakt londyński i jego realizacja na konferencji pokojowej w Paryżu w 1919 roku, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza. Historia” 1968, z. 8, s. 237–270.
Sonnino S., Carteggio 1916–1922, red. P. Pastorelli, Bari 1974.
Šišić F., Dokumenti o postanku Kraljevine SHS 1914–1919, Zagreb 1920.
Šišić F., Predratna politika Italije i postanak Londonskog pakta, Split 1933.
Toscano M., Il Patto di Londra, Bologna 1934.
Toscano M., Storia dei trattati e politica internazionale. Parte generale, Torino 1963.
Trattati e convenzioni fra il Regno d'Italia e gli altri stati, t. XXIII, Roma 1930.
Vinaver V., Spoljnopolitička orientacija Jugoslavije 1918–1925, „Zbornik Matice srpske. Društvene nauke” 1966, nr 44, s. 1–50.
Vujović D., Ujedinjenje Crne Gore i Srbije, Titograd 1962.
Živojinović D., Amerikanci na Jadranu 1918–1919 godine, „Vojnoistorijski Glasnik” 1970.
Živojinović D., Italija i Crna Gora 1914–1925. Studija o izneverenom savezništvu, Beograd 1998.
Živojinović D., Jadransko pitanje u periodu između potpisivanja primirja sa Austro-Ugarskom i početka pariske mirovne konferencije 1919 godine, „Zbornik Filozofskog Fakulteta” 1968, t. X, nr 1.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS