Słowa kluczowe
Rusini
Czechosłowacja
polityka narodowościowa
tożsamość narodowa
Zakarpacie
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł poświęcony jest problemowi tożsamości narodowej Rusinów zamieszkujących Ruś Podkarpacką w okresie międzywojennym oraz stanowisku władz czechosłowackich wobec tego zagadnienia. Celem autora jest analiza sporów narodowych wśród Rusinów i ukazanie ich znaczenia dla polityki narodowościowej I Republiki Czechosłowackiej. Badania oparto na analizie dokumentów politycznych, aktów prawnych oraz działalności organizacji społeczno- kulturalnych z Zakarpacia. Autor wskazuje, że przyłączenie Rusi Podkarpackiej do Czechosłowacji początkowo było traktowane jako rozwiązanie tymczasowe. Pomimo obietnic nadania autonomii władze w Pradze stopniowo ograniczały możliwość jej realizacji, tłumacząc to niedojrzałością polityczną regionu i zagrożeniem ze strony irredenty węgierskiej. W artykule przeanalizowano rywalizację między trzema orientacjami narodowymi: ukraińską, rosyjską i rusińską. Zwolennicy orientacji ukraińskiej dążyli do utożsamienia Rusinów z narodem ukraińskim, rosyjskiej – z narodem rosyjskim, natomiast trzecia grupa postulowała istnienie odrębnego narodu karpatoruskiego. We wnioskach wskazano, że spór o tożsamość narodową Rusinów był jednym z kluczowych problemów narodowościowych międzywojennej Czechosłowacji i miał istotny wpływ na relacje między centrum państwowym a peryferyjnym regionem Zakarpacia.
Bibliografia
Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN), zespół Wicekonsulat RP w Użhorodzie, sygn. 4: Raport Konsulatu z 29 VII 1932, k. 39.
Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN), zespół Wicekonsulat RP w Koszycach, sygn. 1, k. 69-71, 74-75, 86- 87; sygn. 2, k. 199.
Archiwum Akt Nowych w Warszawie (AAN), zespół Konsulat RP w Bratysławie, sygn. 5: Opracowanie M. Świerzbińskiego Ruś Podkarpacka z lipca 1933, k. 30.
Barnovský M., Politické strany na Podkarpatskej Rusi v rokoch 1918-1938 [w:] Slovensko v politickom systéme Československa (Materiály z vedeckého sympózia) Časta 11–13 novembra 1991, Bratislava 1992, s. 196–197.
Boldyžar M., Zakarpattja miz dvoma svitovymy vijnamy. (Materialy do istoriï suspil’no-polityčnych vidnosyn), Užhorod 1993.
Bruski J., Rusini Karpaccy – separatyzm czy przebudzenie narodowe? (Z genezy współczesnego rusinizmu) [w:] Regionalizm a separatyzm – historia i współczesność, Prace Naukowe Uniwersytetu Śląskiego nr 1492, Katowice 1995, s. 158–179.
Biblioteka Polskiej Akademii Nauk w Krakowie, Teki Lasockiego, sygn. 4168: Raport Agencji Konsularnej RP w Koszycach do MSZ, 26 III 1926, k. 14.
Ccntral’nyj Deržavnyj Archiv Vyšcych Orhaniv Vlady ta Upravlinnja Ukraïny w Kijowie, t. 4465, op. 1, spr. 186: Vistnyk clenam csl. socijaldemokratyčnoï robitnycoï partiï na Pidkarpatti.
Curkanovič H., Ideové směrnice karpatoruských politických stran, Praha 1931.
Dorošenko D., Uhors’ka Ukraina, Praha 1919.
Hartl A., Deset let podkarpatského písemnictví 1920–1930, „Slovanský Přehled” 1930, s. 185.
Hartl A., Z politického života na Podkarpatské Rusi, „Slovanský Přehled” 1925, s. 296, 436.
Kadlec K., Podkarpatská Rus (Přednáška konaná ve Státovědecké Společnosti dne 21 května), Praha 1920.
Kуsіlevs’kуj K., Ivan Pan’kevyč, Vinnipeg 1958.
Lewandowski K., Sprawa ukraińska w polityce zagranicznej Czechosłowacji w latach 1918–1932, Wrocław–Kraków–Warszawa–Gdańsk 1974.
Magocsi P. R., The Shaping of a National Identity. Subcarpathian Rus’ 1848–1948, Cambridge, Mass.–London 1978.
Peška Z., Národní menšiny a Československo, Bratislava 1932.
Stercho P., Diplomacy of Double Morality: Europe’s Crossroad in Carpatho-Ukraine 1919–1939, New York 1971.
Tichý F., Užhorod 1923, Perečyn 1992.
Vidňanskij S., Zakarpatsko ako súčasť ČSR: problémy národno-kulturnej obnovy a štátnosti v r. 1919-1938 [w:] Slovensko v politickom systéme Československa, Bratislava 1992, s. 210.
Zawadowski Z., Ruś Podkarpacka i jej stanowisko prawno-polityczne, Warszawa 1931.
Zorkij N., Spor o jazyke v Podkarpatskoj Rusi i češskaja Akademija Nauk, Užgorod 1926.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS