Słowa kluczowe
okupacja niemiecka
mniejszości narodowe
II wojna światowa
polityka rasowa
germanizacja
Jak cytować
Abstrakt
W artykle przeanalizowano politykę władz niemieckich wobec mniejszości narodowych i wyznaniowych zamieszkujących Pomorze Gdańskie w okresie II wojny światowej. Celem autora jest ukazanie sposobów traktowania poszczególnych grup etnicznych przez administrację okupacyjną oraz wyjaśnienie motywów tej polityki. Badania oparto na analizie dokumentów administracyjnych, materiałów policyjnych i źródeł dotyczących funkcjonowania Okręgu Rzeszy Gdańsk – Prusy Zachodnie. Autor przedstawia strukturę narodowościową regionu przed wybuchem wojny, wskazując na dominację ludności polskiej oraz obecność mniejszości niemieckiej, żydowskiej, ukraińskiej, białoruskiej i innych grup etnicznych. Analiza pokazuje, że okupacja niemiecka doprowadziła do radykalnych zmian demograficznych, związanych z eksterminacją, wysiedleniami oraz polityką germanizacyjną. Szczególnie brutalne działania skierowano przeciwko ludności żydowskiej i romskiej, których prześladowania wynikały z rasistowskich założeń ideologii nazistowskiej. Odmiennie traktowano część mniejszości wschodniosłowiańskich, takich jak Ukraińcy, Białorusini czy Rosjanie, uznawanych za potencjalnie przydatne politycznie. Autor podkreśla znaczenie aparatu policyjnego i bezpieczeństwa jako głównego narzędzia realizacji polityki narodowościowej. We wnioskach wskazano, że działania okupanta były podporządkowane zarówno celom rasowym, jak i politycznym, a ich rezultatem było głębokie przeobrażenie struktury etnicznej regionu oraz marginalizacja lub likwidacja wielu społeczności mniejszościowych.
Bibliografia
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Akta m. Nakła z lat 1939–1945, sygn. 33.
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Regierung Bromberg 1939–1945, sygn. 151.
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Umwandererzentralstelle Danzig (UWZ), sygn. 31.
Archiwum Państwowe w Bydgoszczy, Urząd Wojewódzki Pomorski w Toruniu w latach 1920–1939, sygn. 2950.
Archiwum Państwowe w Toruniu, Akta m. Torunia z lat 1939–1945, sygn. 579.
Berendt G., Sytuacja ludności żydowskiej na terenie Wolnego Miasta Gdańska w latach 1920–1943 [w:] Emancypacja – asymilacja – antysemityzm. Zbiór studiów, red. Z.H. Nowak, Toruń 1992, s. 61–78.
Datner S., Gumkowski J., Leszczyński K., Wysiedlanie ludności z ziem polskich wcielonych do Rzeszy, „Biuletyn Głównej Komisji Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce” 1960, t. XII, s. 23–31.
Encyklopedia historii gospodarczej Polski do 1945 roku, t. A–N, Warszawa 1981.
Jastrzębski W., Sziling J., Okupacja hitlerowska na Pomorzu Gdańskim w latach 1939–1945, Gdańsk 1979.
Kościół katolicki w Polsce 1918–1990. Rocznik statystyczny, Warszawa 1991.
Madajczyk C., Polityka III Rzeszy w okupowanej Polsce, t. I–II, Warszawa 1970.
Sziling J., Gminy wyznaniowe żydowskie w województwie pomorskim w latach 1920–1939 [w:] Mniejszości narodowe i wyznaniowe w województwie pomorskim w okresie międzywojennym (1920–1939), red. M. Wojciechowski, Toruń 1991, s. 45–59.
Sziling J., Jesień 1939. Dokumentacja pierwszych miesięcy okupacji niemieckiej na Pomorzu Gdańskim, Toruń 1989.
Sziling J., Eksterminacja Żydów na Pomorzu Gdańskim w latach 1939–1945 [w:] Emancypacja – asymilacja – antysemityzm. Zbiór studiów, red. Z.H. Nowak, Toruń 1992, s. 79–89.
Torzecki R., Kwestia ukraińska w polityce III Rzeszy (1933–1945), Warszawa 1972.
Waszkiewicz Z., Karpus Z., Dzieje parafii Polskiego Autokefalicznego Kościoła Prawosławnego w Toruniu w latach 1920–1991 [w:] Diecezja toruńska. Historia i teraźniejszość, t. 15/16/17, red. S. Kardasz, Toruń 1995, s. 48.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS