Losy ludności niemieckiej na ziemiach dawnych i nowych po zakończeniu II wojny światowej (na przykładzie Pomorza Nadwiślańskiego). Podobieństwa i różnice

Abstrakt

Artykuł poświęcony jest analizie sytuacji ludności niemieckiej zamieszkującej Pomorze Nadwiślańskie po zakończeniu II wojny światowej. Autor podejmuje kwestię różnorodnych doświadczeń Niemców na terenach przedwojennej Polski i na obszarach przyłączonych do państwa polskiego po 1945 r. Wskazuje na podobieństwa i różnice w przebiegu procesów migracyjnych, wysiedleńczych i społecznych. Celem pracy jest przedstawienie głównych kierunków zmian dotyczących sytuacji ludności niemieckiej na przykładzie regionu pomorskiego. Zastosowano metodę historyczną opartą na analizie materiałów archiwalnych, dokumentacji administracyjnej, źródeł polskich i niemieckich oraz literatury przedmiotu. Autor wskazuje, że badania nad tą problematyką przez wiele lat były ograniczone z powodu utrudnionego dostępu do źródeł przechowywanych w archiwach polskich i radzieckich. W artykule omówione zostały najważniejsze procesy kształtujące losy Niemców po wojnie, w tym ewakuacja, spontaniczna ucieczka, deportacje do ZSRR, internowanie w obozach pracy, wysiedlenia i działania związane z rehabilitacją volksdeutschów czy weryfikacją narodowościową ludności rodzimej. Autor podkreśla, że skala i charakter tych zjawisk różniły się w zależności od lokalnych warunków społecznych i administracyjnych. We wnioskach wskazano, że powojenne losy Niemców na Pomorzu były rezultatem nakładających się procesów politycznych, migracyjnych i społecznych, a pełne poznanie tego zagadnienia stało się możliwe dopiero po otwarciu nowych zasobów archiwalnych po 1989 r.