Słowa kluczowe
polityka narodowościowa
Niemcy
Kaszubi
homogenizacja narodowa
Ziemie Odzyskane
Jak cytować
Abstrakt
W artykle przeanalizowano problem narodowościowy w województwie gdańskim w pierwszych latach po zakończeniu II wojny światowej, kiedy nowo tworzone władze polskie stanęły wobec konieczności uporządkowania niezwykle złożonej struktury etnicznej regionu. Celem pracy jest ukazanie składu narodowościowego województwa, przedstawienie działań władz wobec poszczególnych grup ludności i ocena założeń polityki zmierzającej do stworzenia jednolitego państwa narodowego. Autor wykorzystuje metodę historyczną opartą na analizie dokumentów administracyjnych, sprawozdań wojewódzkich i materiałów archiwalnych. Jak wynika z przeprowadzonych badań, województwo gdańskie obejmowało obszary o odmiennej przeszłości państwowej i etnicznej, co wpływało na szczególnie skomplikowaną sytuację narodowościową. Najliczniejszą grupę stanowili Niemcy, znaczącą część mieszkańców tworzyli również Kaszubi i Kociewiacy, a także mniejsze grupy Rosjan, Białorusinów, Ukraińców, Litwinów, Łotyszy, Estończyków, Tatarów, Żydów, Karaimów i Romów. Autor wykazuje, że nadrzędnym celem władz była homogenizacja narodowościowa regionu poprzez wysiedlenie ludności niemieckiej i asymilację lub kontrolę innych grup etnicznych. Szczególnie ważnym problemem był status ludności rodzimej, która z jednej strony stanowiła argument uzasadniający polskość regionu, z drugiej była często traktowana z nieufnością przez administrację i osadników. We wnioskach wskazano, że polityka narodowościowa w województwie gdańskim była podporządkowana idei budowy państwa jednonarodowego. Jej realizacja napotykała liczne trudności wynikające z różnorodności etnicznej regionu i sprzeczności między założeniami politycznymi a rzeczywistością społeczną.
Bibliografia
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 11, f. 26, Zarządzenie wojewody gdańskiego o powołaniu Wojewódzkiego Komitetu Opieki nad Zweryfikowanymi z 4 maja 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 59, f. 200, Wykaz liczbowy ludności niemieckiej w województwie gdańskim według stanu z 15 sierpnia 1945 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 62, f. 150, Sprawozdanie sytuacyjne Wydziału Społeczno-Politycznego Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku za miesiąc luty 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 63, f. 416, Sprawozdanie sytuacyjne wojewody gdańskiego za miesiąc listopad 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 80, f. 44, Sprawozdanie sytuacyjne starosty powiatowego w Gdańsku za miesiąc lipiec 1945 r. z 6 sierpnia 1945 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 281, f. 72, Instrukcja Ministerstwa Ziem Odzyskanych w sprawie pozbawienia obywatelstwa polskiego osób narodowości niemieckiej z 7 sierpnia 1947 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 283, f. 79, Pismo Urzędu Wojewódzkiego w Gdańsku do Zarządu Miejskiego w Gdańsku w sprawie transportu nr 4289 z dnia 13 kwietnia 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 284, f. 60, 64, 66, 71, 74, 76, 77, Relacje starostw powiatowych w Sztumie, Lęborku, Kościerzynie, Elblągu, Kwidzyniu, Starogardzie Gdańskim i Malborku oraz Zarządu Miejskiego w Sopocie o obywatelach radzieckich z lutego 1947 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 304, f. 1, Wykaz Niemców w województwie gdańskim z dnia 31 grudnia 1946 r.
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 348, f.5–12, Spisy osób przeznaczonych do wysiedlenia do ZSRR;
Archiwum Państwowe w Gdańsku, Urząd Wojewódzki w Gdańsku, sygn. 358, f. 200, Wykaz liczbowy ludności niemieckiej w województwie gdańskim według stanu z 15 sierpnia 1945 r.
Centralne Archiwum Wojskowe, Sztab Generalny WP, Oddział III, Grupa Operacyjna „Wisła”:, sygn. IV 111 513, Informacja o ludności ukraińskiej w województwie gdańskim z 16 lipca 1947 r.
Centralne Archiwum Wojskowe, Sztab Generalny WP, Oddział III, Grupa Operacyjna „Wisła”:, sygn. 111 513, f. 741, Wykaz transportów z przesiedleńcami ukraińskimi przybyłymi z województwa gdańskiego w okresie od 15 kwietnia do 10 lipca 1947 r.
Cyganie! „Dziennik Bałtycki” z 16 VIII 1946, nr 224.
Kwilecki A., Liczebność i rozmieszczenie grup mniejszości narodowych na ziemiach zachodnich, „Przegląd Zachodni” 1964, nr 3–4, s. 383.
Misztal J., Weryfikacja narodowościowa na Ziemiach Odzyskanych, Warszawa 1990.
Sykała J., Z państwa Chazarów na Wybrzeże Gdańskie. (Karaimi – geneza i doktryna), „Rocznik Gdański” 1985, z. 1, s. 207–221.
Szwenter S.K., Kurban – bajram, „Siódmy Głos Tygodnia” 1964, nr 26, s. 6.
Wapiński R., Pierwsze lata władzy ludowej na Wybrzeżu Gdańskim, Gdańsk 1970.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS