Fiasko polityki integracyjnej państwa wobec grup ludnościowych w Polsce zachodniej i północnej po II wojnie światowej

Abstrakt

W artykule przanalizowano skuteczność polityki integracyjnej prowadzonej przez państwo polskie na ziemiach zachodnich i północnych po II wojnie światowej. Autor bada proces tworzenia nowego społeczeństwa na terenach zasiedlonych przez ludność o zróżnicowanych doświadczeniach historycznych, kulturowych i społecznych. Celem pracy jest wyjaśnienie przyczyn ograniczonej skuteczności integracji i wskazanie czynników utrwalających podziały społeczne. W analizie wykorzystano metodę historyczno-socjologiczną, uwzględniającą procesy migracyjne, politykę państwa i relacje między grupami mieszkańców. Społeczeństwo ziem zachodnich i północnych tworzyli przesiedleńcy z Polski centralnej, repatrianci z terenów zajętych przez ZSRR, powracający z Europy, przesiedleni Ukraińcy oraz autochtoni zweryfikowani jako Polacy. Autor wskazuje, że mimo deklarowanego celu integracji działania władz nie sprzyjały tworzeniu trwałych więzi społecznych. Dominacja jednej siły politycznej, ograniczenie demokracji, silna kontrola życia społecznego i prywatnego i atmosfera niepewności po 1945 r. prowadziły częściej do dezintegracji niż do zbliżenia mieszkańców. Ograniczoną skuteczność wykazywały także instytucje mające wspierać integrację, takie jak szkoła, kultura czy Kościół. Dodatkowym źródłem napięć były różnice kulturowe i odmienne postawy wobec nowego miejsca zamieszkania oraz zachodniej granicy państwa. We wnioskach wskazano, że państwowy model integracji opierał się głównie na administracyjnym przymusie i ideologii, a nie na naturalnych procesach społecznych. W rezultacie nie doprowadził do pełnego przezwyciężenia podziałów, a jego efektywność okazała się ograniczona.