Słowa kluczowe
Rumunia
migracje Romów
język romski
związki kulturowe
dialekty romskie
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przeanalizowano wielowiekowe związki historyczne, kulturowe i językowe między Romami a Rumunami, ukazując wzajemne oddziaływania obu społeczności na przestrzeni ponad sześciuset lat. Autor koncentruje się na wpływie długotrwałego współistnienia na rozwój języka, kultury i tożsamości Romów i na przemianach zachodzące w rumuńskiej kulturze ludowej. Celem pracy jest przedstawienie genezy obecności Romów na ziemiach rumuńskich i określenie najważniejszych konsekwencji ich wielowiekowego współżycia z ludnością rumuńską. Badania oparto na metodzie historyczno-językoznawczej, wykorzystującej ustalenia lingwistyki, źródła historyczne oraz analizę procesów migracyjnych. Autor wskazuje, że Rumunia przez stulecia była największym skupiskiem Romów w Europie, liczącym współcześnie około 1,5 miliona osób. Mimo że przez znaczną część swojej historii Romowie funkcjonowali tam jako ludność niewolna, zdołali zachować własną tożsamość kulturową i językową. W artykule szczególną uwagę poświęcono przemianom języka romskiego, który podlegał wpływom perskim, armeńskim, greckim i rumuńskim. W rezultacie wykształciły się liczne dialekty, w tym grupy kelderari i lovari. Autor podkreśla, że obecność licznej społeczności romskiej pozostawiła ślad także w kulturze i języku ludowym Rumunów. We wnioskach wskazano, że relacje rumuńsko-romskie są przykładem długotrwałej wymiany kulturowej. Jej efektem było zarówno zachowanie odrębności etnicznej Romów, jak i wzajemne przenikanie się elementów obu kultur, co znacząco wpłynęło na ich rozwój i współczesny charakter.
Bibliografia
100 Years of Gypsy Studies, Cheverly 1990.
Achim A., Țiganii în istoria României, București 1998.
Amza T., Țiganii, o lume a contrastelor, București 1994.
Amza T., Țiganii, necunoscuţii de lângă noi, București 1996.
Asaki G., Țiganii, [miejsce, rok wydania].
Asul de treflă. 1993 i nast. București.
Aven Amentza. 1990 i nast. București.
Băcanu M., Țiganii – minoritate națională sau majoritate infracțională?, București 1996.
Bartosz A., Nie bój się Cygana, Sejny 1994.
Bernard H., Moeurs des Bohémiens de la Moldavie et de la Valachie, Paris 1869.
Binns D., A Gypsy Bibliography, Manchester1982.
Binns D., A Gypsy Bibliography, vol. 2, Manchester 1986.
Binns D., A Gypsy Bibliography of all Recent Books, Pamphlets, Articles, Broadsheets, Theses and Dissertations Pertaining to Gypsies and Other Travellers, Manchester 1992.
Bloch J., Les Tsiganes, Paris 1969.
Block M., Die materielle Kultur der rumänischen Zigeuner. Versuch einer monographischen Darstellung, Frankfurt am Main–Bern–New York–Paris 1991.
Bolliac C., Fata de boier şi fata de țigan, [miejsce, rok wydania].
Bolliac C., Țigan vândut, [miejsce, rok wydania].
Candrea I.A., Influența țiganilor asupra literaturii poporane române, „Revista nouă” 1894, nr 2, s. 64–74.
Cantea G., Folcloros romano, Chișinău 1970.
Cantemir D., Descrierea Moldovei, București 1986.
Chelcea I., Țiganii din România. Monografie etnografică, București 1944.
Cherata L., Istoria țiganilor. Origine, specific, limbă, Craiova 1994.
Cibu I., Dicționar româno-țigan, Sebeș-Alba 1932.
Cioaba L.M., Negustorul de ploaie, Sibiu 1997.
Clébert J.-P., Les Tsiganes, Paris 1961.
Constantinescu B., Poesia poporană a țiganilor din România, „Columna lui Traian” 1877, t. VIII, s. 605–620.
Constantinescu B., Probe de limba și literatura țiganilor din România, București 1878.
Copoiu P., Rromané paramisea. Povești țigănești, București 1996.
Costin M., Latopis Ziemi Mołdawskiej i inne utwory historyczne, Poznań 1998.
Crowe D., A History of the Gypsies of Eastern Europe and Russia, London 1995. DOI: https://doi.org/10.1007/978-1-349-60671-9
Demeter R.S., Demeter P.S., Obrazcy folklora Cygan-kelderarej, Moskva 1981.
Drimba V., împrumuturi românești din limba țigănească, „Studii și Cercetări Lingvistice” 1992, t. XLIII, s. 173–190, 253–278.
Dron I., Românisme în dialectul țiganilor căldărari, „Revista de Lingvistică și Știință Literară” 1992, nr 3, s. 90–92.
Folkeryd F., Svanberg I., Gypsies (Roma) in the Post-totalitarian States, Stockholm 1995. Fraser A., Țiganii, București 1999.
Graur Al., Les mots tsiganes en roumain, „Bulletin Linguistique” 1934, t. II, s. 108–200.
Gronemeyer R., Zigeuner in Osteuropa, München 1983.
The Gypsies of Eastern Europe, red. D. Crowe, J. Kolsti, New York–London 1991.
Human Rights Watch – Helsinki Watch, Destroying Ethnic Identity. The Persecution of Gypsies in Romania, New York–Washington 1991.
Ioanid R., The Holocaust in Romania: The Destruction of Jews and Gypsies under the Antonescu Regime, 1940–1944, Chicago 2000.
Journal of the Gypsy Lore Society. 1888 i nast. Edinburgh, Liverpool.
Kenrick D., Rromi din India la Mediterana. Migrația rromilor, București 1998.
Kenrick D., Historical Dictionary of the Gypsies (Romanies), Lanham 1998.
Kogălniceanu M., Esquisse sur l’histoire, les moeurs et la langue des Cigains, Berlin 1837.
Lecca O.G., Istoria țiganilor, Caransebeș 1898.
Liégeois J.P., Tsiganes et voyageurs. Données socio-culturelles. Données socio-politiques. Strasbourg 1985.
Liégeois J.P., Nicolae Gh., Romii: o minoritate a Europei, Oradea 1996.
Matras Y. i in., The Typology and Dialectology of Romani, Amsterdam–Philadelphia 1997. Merfea M., Țiganii. Integrarea socială a romilor, Brașov 1991.
Miklosich F., Über die Mundarten und die Wanderungen der Zigeuner Europa ’s, III, Wien 1873.
Mirga A., Mróz L., Cyganie. Odmienność i nietolerancja, Warszawa 1994.
Mróz L., Geneza Cyganów i ich kultury, Warszawa 1992.
Nicolăescu-Plopșor C.Ș., Paramisea haj gilea rromané. Povești și cântece rrome, București 1997.
Panaitescu I.C., Robii. Aspecte țigănești. Originea, viața, ocupațiunile, obiceiurile, datinile, moravurile și desrobirea lor, București 1928.
Paraschivescu M.R., Cîntece țigănești, București 1957.
Paspati A., Études sur les Tchinghianés ou Bohémiens de l’ Empire Ottoman, Constantinople 1870.
Patrin Web Journal, The: http://www.geocities.com/Paris/5121/patrin.htm
Păun-Ialomițeanu G., „Arzoaica” a stat la masa cu Dracul, Slobozia 1991.
Pittard E., Les Tsiganes ou Bohémiens dans la péninsule des Balkans, Genève 1932. Pobożniak T., Grammar of the Lovari Dialect, Kraków 1964.
Poissonier A., Les esclaves tsiganes dans les Principautés Danubiennes, Paris 1855.
Pons E., Les Tsiganes en Roumanie: des citoyens à part entière?, Paris 1995.
Popp-Șerboianu C.I., Les Tsiganes. Histoire – Ehnographie – Linguistique – Grammaire, Paris 1930.
Potra G., Contribuţiuni la istoricul țiganilor din România, București 1939.
Pott A.E., Die Zigeuner in Europa und Asien, t. I–II, Halle 1844–1845.
Puxon G., Kenrick, D. The Destiny of Europe's Gypsies, London 1972.
Puxon G., Roma: Europe’s Gypsies, London 1987.
Remmel F., Die Roma Rumäniens. Volk ohne Hinterland, Wien 1993.
Rom som, 1995 i nast. Budapest.
Romani in Contact: The History, Structure and Sociology of a Language, red. Y. Matras, Amsterdam–Philadelphia 1995.
Romathan, 1998 i nast., București.
Sala M., Vintilă-Rădulescu I., Limbile lumii. Mică enciclopedie, București 1981.
Sarău G., Contributions à l’histoire des recherches portant sur la langue et le folklore des tsiganes de Roumanie, „Revue Roumaine de Linguistique” 1990, t. XXXV, s. 117–131.
Sarău G., Mic dicționar rrom – roman, București 1992.
Sarău G., Dicționar rrom (spoitoresc) – roman, București 1998.
Sarău G., Colceriu C., Dicționar român - rrom (căldărăresc). Dicționar rrom (căldăr- ăresc) – roman, București 1998.
Schwicker I.H., Die Zigeuner in Ungarn und Siebenbürger, Wien–Teschen 1883.
Studii Romani. 1994 i nast. Sofia.
Țiganii între ignorare și îngrijorare, koord. E. Zamfir, C. Zamfir, București 1993.
Tomaševič N.B., Djurič R., Gypsies of the World, London 1989.
Tsiganes. Identité, evolution, red. P. Williams, Paris 1989.
Turner R.L., The Position of Romani in Indio-Aryan, Edinburgh 1927.
Vaux de Faultier F., Mille ans d’histoire des Tsiganes, Paris 1970.
Vrabie G., Balada populară română, București 1966.
Wlislocki H. von, Die Sprache der transsilvanischen Zigeuner. Grammatik, Wörterbuch, Leipzig 1884. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112684405-019
Wkislocki H. von, Vom wandernden Zigeunervolke. Bilder aus dem Leben der Siebenbürger Zigeuner. Geschichtliches, Ethnologisches, Sprache und Poesie, Hamburg 1890.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2001
OPEN ACCESS