Abstrakt
Autor podejmuje problematykę stosunku chrześcijaństwa późnoantycznego do ludów napływających na granice Imperium Rzymskiego. Celem artykułu jest ukazanie, jak w pismach Ojców Kościoła i autorów późnoantycznych kształtowała się refleksja nad barbarzyńcami: od skrajnie negatywnych ocen (Synezjusz, Ambroży, Hieronim) po bardziej otwarte i uniwersalistyczne interpretacje (Temistiusz, Augustyn, Orozjusz). Podstawą analizy są źródła literackie – traktaty teologiczne, kazania, listy, panegiryki oraz pisma historyczne, w których idee religijne splatają się z politycznymi i społecznymi realiami epoki. Metoda badawcza polega na krytycznej analizie tekstów antycznych z uwzględnieniem ich kontekstu retorycznego, ideowego i historycznego. Autor wskazuje, że stosunek Kościoła do barbarzyńców nie był jednolity. Obok akcentów apokaliptycznych, interpretujących najazdy jako zapowiedź końca świata, pojawiały się koncepcje, w których akcentowano, że chrystianizacja i akulturacja miały umożliwić współistnienie z ludnością napływową. Kościół, ze względu na swoją uniwersalistyczną misję, był bardziej otwarty na asymilację obcych niż samo Imperium. Ostatecznie to właśnie wizja jedności wielu narodów w ramach wspólnoty chrześcijańskiej stała się dominującą perspektywą, choć nie wyeliminowała całkowicie lęku i niechęci wobec nomadów.
Bibliografia
Ambroży, De excessu fratris Satyri.
Ambroży, De fide [w:] Św. Ambroży, Listy, tł. o. P. Nowak, Kraków 1997.
Ambroży, De officiis ministrorum.
Ambroży, De obitu Valentiniani Consolatio.
Ambroży, Epistulae.
Augustyn, De civitate Dei, tł. W. Kornatowski, Warszawa.
Augustyn, Sermones.
Garzya A., Opere di Sinesio di Cirene. Epistole, Operette, Inni, Torino 1989.
Hieronim, Commentariorum in Ezechielem.
Laktancjusz, Divinae institutiones.
Orozjusz, Historia adversus paganos.
Pacatus, Panegyrici Latini.
Paulinus, Vita Sancti Ambrosii.
Salvian, De gubernatione Dei.
Barbarus [w:] Thesaurus linguae Latinae II, [brak miejsca wydania] 1729–1739.
Cracco-Ruggini L., Simboli di battaglia ideologica nel tardo ellenismo [w:] Studi storici O. Bertolini, Pisa 1972.
Diehle A., Die Griechen und die Fremden, München 1994.
Dzielska M., Ludzie kultury i barbarzyńcy w „De Regno” Synezjusza z Cyreny [w:] Studia Classica et Byzantina Alexandro Krawczuk oblata, Kraków 1996, s. 145–162.
Goetz H.W., Orosius und die Barbaren. Zu den umstrittenen Vorstellungen eines spätantiken Geschichtstheologen, „Historia” 1980, nr 29, s. 356-376.
Hunger H., Prooimion. Elemente der byzantinischen Kaiseridee in den Arengen der Urkunden, „Byzantinische Studien” 1964, t. I, s. 137–148.
Ilski K., Idea jedności politycznej, społecznej i religijnej w świetle pism Ambrożego z Mediolanu, Poznań 2001.
Koch Peters D., Ansichten des Orosius zur Geschichte seiner Zeit, Frankfurt am Main 1984.
Lechner K., Hellenen und Barbaren im Weltbild der Byzantiner, München 1955.
Nowy Testament, Poznań 1987.
Pavan M., La politica gotica di Teodosio nella publicistica del suo tempo, Roma 1964.
Pavan M., S. Ambrogio w il problema dei barbari, „Romanobarbarica” 1978, s. 167–187.
Vogt J., Kulturwelt und Barbaren. Zum Menschheitsbild der spätantiken Gesellschaft, „Abhandlungen der Geistes- und Sozialwissenschaftlichen Klasse” 1967, nr 1, s. 24–31.
Winkelmann F., Die Bewertung der Barbaren in den Werken der oströmischen Kirchenhistoriker [w:] Das Reich und die Barbaren, red. E.K. Chrysos, A. Schwarz, Wien–Köln 1989, s. 221–235. DOI: https://doi.org/10.7767/9783205102977-013
Zecchini G., S. Ambrogio e le origini del motivo vittoria incruenta, „RSCI” 1984, s. 391–404.
Zecchini G., Barbari e Romani in Rufino di Concordia, „AAAd” 1987, s. 27–60.
Zecchini G., I rapporti coi barbari [w:] L’impero romano-cristiano. Problemi politici-religiosi-culturali, red. M. Sordi, Roma 1991, s. 61–76.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2007
OPEN ACCESS