Abstrakt
Autor podejmuje problematykę stosunków Imperium Romanum z ludami koczowniczymi, ze szczególnym uwzględnieniem okresu pryncypatu (27 p.n.e.–284 n.e.). Tłem rozważań jest rzymska ekspansja terytorialna i związane z nią pytania o istnienie spójnej „wielkiej strategii”, czy też raczej doraźnego reagowania na pojawiające się zagrożenia. Kwestia ta znajduje się w centrum dyskusji współczesnej historiografii. Celem artykułu jest ukazanie złożoności relacji Rzymu z ludami koczowniczymi i przedstawienie specyfiki funkcjonowania granic imperium w różnych częściach świata śródziemnomorskiego oraz poza nim. Analiza opiera się na źródłach antycznych, literaturze przedmiotu i interpretacjach współczesnych badaczy. Autor wykorzystuje metodę porównawcze, zestawiając modele obrony i administracji w prowincjach wschodnich, zachodnich oraz nadgranicznych. Z wniosków wynika, że armia rzymska pełniła funkcje nie tylko militarne (atak i obrona), lecz także gospodarcze, organizacyjne i policyjne, szczególnie w obszarach nowo podbitych. Rzymski limes miał charakter wielofunkcyjny – oprócz ochrony granic służył kontroli handlu i integracji społecznej. Wyraźne były różnice między prowincjami Wschodu i Zachodu. Relacje Rzymu z ludami koczowniczymi miały charakter dynamiczny i adaptacyjny, co świadczy o elastyczności i długotrwałej skuteczności rzymskiej polityki granicznej.
Bibliografia
Adams J.P., Logistics of the Roman Imperial Army: Major Campaigns on the Eastern Front in the First Three Centuries A.D., Ann Arbor 1985.
Braund D., The Caucasian Frontier: Myth, Exploration and the Dynamics of Imperialism [w:] The Defence of the Roman and Byzantine East, red. P. Freeman, D. Kennedy, „BAR Int. Series” 1986, t. 297, z. 1–2, s. 31–49.
Dobson B., The Roman Army: Wartime or Peacetime Army [w:] D.J. Breeze, B. Dobson, Roman Officers and Frontiers, Stuttgart 1993, s. 10–25.
Dodgeon M.H., Lieu S.M.C., The Roman Eastern Frontier and the Persian Wars (A.D. 226–363). A Documentary History, London–New York 1991.
Eadie J., The Evolution of the Roman Frontier in Arabia [w:] The Defence of the Roman and Byzantine East, red. P. Freeman, D. Kennedy, „BAR Int. Series” 1986, t. 297, z. 1–2, s. 243–252.
Hodgson N., The East as Part of the Wider Roman Imperial Frontier Policy [w:] The Eastern Frontier of the Roman Empire, red. D.H. French, C.S. Lightfoot, „BAR Int. Series” 1989, t. 553, Oxford 1989, s. 177–185.
Isaac B., The Limits of Empire. The Roman Army in the East, Oxford 1990.
Isaac B., The Limits of Empire. The Roman Army in the East, revised edition, Oxford 1992. DOI: https://doi.org/10.1093/oso/9780198149262.002.0004
Kennedy D., East [w:] The Roman World, red. J. Wacher, London–New York 1990, s. 266–308.
Luttwak E.N., The Grand Strategy of the Roman Empire from the First Century A.D. to the Third, Baltimore 1976.
Maxfield V., Mainland Europe [w:] The Roman World, red. J. Wacher, London–New York 1990, s. 139–197.
Millar F., The Roman Near East 31 B.C.–A.D. 337, Cambridge Mass. 1993.
Mitchell St., Land, Men and Gods in Asia Minor, Oxford 1993.
Poulter A.G., Moesia Inferior and the Lower Danube. Domitian to Heraclitus, Ph.D. thesis, Institute of Archaeology, University of London, London 1983.
Wacher J., The Towns of Roman Britain, London 1995.
Żyromski M., „Amatorzy czy profesjonaliści? Wyżsi dowódcy armii rzymskiej okresu Pryncypatu [w:] Pod znakami Aresa i Marsa. Materiały z konferencji naukowej „Wojna i wojskowość w starożytności” (Kraków 24–26 września 1993), red. E. Dąbrowa, Kraków 1995, s. 119–124.
Żyromski M., Legaci legionów dolnodunajskich Cesarstwa Rzymskiego, „Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia” 1990, nr 5, s. 183–190.
Żyromski M., Prowincje środkowo- i dolnodunajskie Cesarstwa Rzymskiego w okresie pryncypatu: specyfika zarządu prowincjonalnego [w:] Studia Moesiaca II, Poznań 1994, s. 103–109.
Żyromski M., The Question of Specialization in the Roman Administrative System – the Case of Pannonia, „Eos” 1995, t. LXXXIII, s. 337–353.
Żyromski M., The Relations Between Sassanian Persia and the Roman Empire During the Principate: Part of the Roman »Grand Strategy« or Only Response to Crisis, „Eos” 1998, t. LXXXV, s. 107–119.
Żyromski M., The Roman Towns’ Development on Middle and Lower Danube – the Military Factor [w:] Late Roman and Early Byzantine Cities on the Lower Danube from the 4th to the 6th Century A.D., red. A.B. Biernacki, P. Pawlak, Poznań 1997, s. 13–20.
Żyromski M., Specialization in the Roman provinces of Moesia, „Athenaeum” 1991, nr 79, s. 59–102.
Żyromski M., Specialization – the hidden feature of the Roman provincial administration, „Pomoerium” (Bochum) 1994, nr 1, s. 63–68.
Żyromski M., Specjalizacja w systemie zarządzania prowincjami Cesarstwa Rzymskiego, „Zeszyty Naukowe Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Bydgoszczy. Studia Historyczne” 1997, z. 5, s. 7–13.
Żyromski M., Untermoesische Legionslegaten im Prinzipat im Vergleich zu anderen Gebieten des Kaiserreiches [w:] Prosopographica, red. L. Mrozewicz, K. Ilski, Poznań 1993, s. 35–42.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2007
OPEN ACCESS