Słowa kluczowe
Gesta Hungarorum Szymona z Kézy
Anonymus Bele regis notarius
legitymizacja
narracje historyczne
Jak cytować
Abstrakt
Przybycie Madziarów do Kotliny Karpackiej pod koniec IX wieku stało się jednym z najważniejszych wydarzeń w dziejach Europy Środkowej i znalazło trwałe odbicie zarówno w tradycji ustnej, jak i w średniowiecznej historiografii węgierskiej. Celem artykułu jest ukazanie sposobu, w jaki kronikarze węgierscy od XI do XIV wieku przedstawiali ten proces zasiedlenia i towarzyszące mu wydarzenia. Podstawę źródłową stanowią kroniki węgierskie, począwszy od zaginionej Gesta Ungarorum, po twórczość Anonima notariusza króla Béli III i kronikę Szymona z Kézy. Ponadto wykorzystano tradycje ustne, utrwalone w folklorze węgierskim, źródła bizantyjskie i zachodnioeuropejskie. Metodą badawczą jest analiza porównawcza przekazów narracyjnych występujących w różnych redakcjach. Autor przedstawił mechanizmy tworzenia narracji o charakterze legitymizacyjnym – zapewniały one ciągłość władzy, tłumaczyły prawo Madziarów do nowych ziem i wpisywały ich dzieje w szerszy kontekst europejski. Kronikarze węgierscy stworzyli kanoniczny obraz osiedlenia Madziarów w Kotlinie Karpackiej, łącząc elementy tradycji ustnej z inspiracjami erudycyjnymi. Narracje te kształtowały pamięć historyczną i legitymizowały porządek społeczno-polityczny średniowiecznych Węgier.
Bibliografia
Anonymus, Die „Gesta Hungarorum” des anonymen Notars. Die älteste Darstellung der ungarischen Geschichte, wyd. G. Silagi, L. Veszprémy, Sigmaringen 1991.
Az Árpád-kori magyar történet bizánci forrásai. Fontes Byzantini historiae Hungaricae aevo ducum et regum ex stirpe Árpád descendentium, wyd. Gy. Moravcsik, Budapest 1988.
Benkő L., Anonymus élő nyelvi forrásai [w:] A honfoglaláskor írott forrásai, red. L. Kovács, L. Veszprémy, Budapest 1996, s. 221–247.
Chronica Hungaro-Polonica, pars I (Textus cum varietate lectionum), red. B. Karácsonyi, „Acta Historica Universitatis Szegedensis de Attila József nominatae”, t. 26, Szeged 1969.
Chronici Hungarici compositio saeculi XIV, wyd. A. Domanovszky [w:] Scriptores rerum Hungaricarum, red. E. Szentpétery, t. 1, Budapest 1937, s. 217–505.
Simonis de Kéza, Gesta Hungarorum. Simon of Kéza, The Deeds of the Hungarians, red. L. Veszprémy, F. Schaer, Budapest 1999. DOI: https://doi.org/10.1515/9789633865699
Simonis de Kéza, Gesta Hungarorum, red. A. Domanovszky [w:] Scriptores rerum Hungaricarum, red. E. Szentpétery, t. 1, Budapest 1937, s. 129–194.
Benkő L., Anonymus élő nyelvi forrásai [w:] A honfoglaláskor írott forrásai, red. L. Kovács, L. Veszprémy, Budapest 1996, s. 221–247.
Engel P., The Realm of St. Stephen. A History of Medieval Hungary 895–1526, tłum. T. Pálosfalvi, red. A. Ayton, London–New York 2001. DOI: https://doi.org/10.5040/9780755699926
Grzesik R., Węgry a Słowiańszczyzna w najwcześniejszym etapie dziejów w świetle słowiańskich i węgierskich źródeł narracyjnych epoki średniowiecza, „Slavia Antiqua” 2003, nr 44, s. 53–65.
Hajdú P., Narody i języki uralskie, Warszawa 1971.
Hóman В., A szent László-kori Gesta Ungarorum és XII–XIII. századi leszármazói, Budapest 1925.
Jung K., „Emleekewzzeunk reegiekreul...” A Pannóniai Ének Gombosi (?) változatainak (?) kérdéséhez [w:] A honfoglalás 1100 éve és a Vajdaság – 1100 година досељења Maђapa u Bojвoдuнa. Egy tudományos tanáckozás anyaga – Зборник paдoвa научног скупа, red. P. Rokay, Újvidék (Нови Сад)–Београд 1997, s. 262–275.
Kiss L., Rézhegység [w:] Földrajzi nevek etimológiai szótára, t. 2, Budapest 1997, s. 414.
Kristó Gy., Hungarian History in the Ninth Century, Szeged 1996.
Kristó Gy., Anjou-kori krónikáink, „Századok” 1967, t. 101, z. 3–4, s. 457–504.
Mályusz E., Az V. István-kori Gesta, Budapest 1971.
Nagrodzka-Majchrzyk T., Chazarowie [w:] K. Dąbrowski, T. Nagrodzka-Majchrzyk, E. Tryjarski, Hunowie europejscy, Protobułgarzy, Chazarowie, Pieczyngowie, Wrocław–Warszawa–Kraków 1975, s. 377–477.
Panic I., Ostatnie lata Wielkich Moraw, Katowice 2000.
Ratkoš P., Anonymove Gesta Hungarorum a ich pramenná hodnota, „Historický časopis” 1983, t. 31, z. 6, s. 825–870.
Swoboda W., Menumorot [w:] Słownik starożytności słowiańskich, t. 8, Wrocław–Warszawa–Kraków 1991–1996, s. 439–440.
Żywot św. Stefana króla Węgier czyli Kronika węgiersko-polska, przeł., wstęp i kom. R. Grzesik, Warszawa 2003.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2007
OPEN ACCESS