Abstrakt
Problem Turków i Tatarów krymskich zajmuje szczególne miejsce w publicystyce politycznej Juraja Križanicia (1618–1683) – chorwackiego duchownego i ideologa jedności Słowian. Autor artykułu analizuje poglądy polityczne tego myśliciela, który zagrożenie turecko-tatarskie postrzegał w kotekście aktywizacji rosyjskiej polityki w rejonie czarnomorskim. Podstawą źródłową są pisma autorstwa J. Križanicia, na czele z rozprawą Politika (Rozmowy o rządzie), memoriały oraz opracowania historiograficzne dotyczące idei prepanslawistycznych. J. Križanić traktował Tatarów krymskich jako najgroźniejszych wrogów Słowiańszczyzny, bardziej niebezpiecznych od Turków. Oczekiwał on, że Rosja podejmie ofensywę przeciwko chanatowi i jednocześnie stworzy szeroką koalicję złożoną z chrześcijańskich ludów Europy Południowo-Wschodniej. J. Križanić opracował szczegółowy plan podboju Krymu i jego kolonizacji przez Słowian. Wobec Turcji prezentował stanowisko mniej precyzyjne. Jego projekty miały charakter utopijny i nie zostały zrealizowane, ale wpisywały się w nurt szeroko rozumianeh idei słowiańskiej.
Bibliografia
Angyal E., Świat słowiańskiego baroku, Warszawa 1972.
Batowski H., Współpraca słowiańska. Zagadnienia polityczne, kulturalne i gospodarcze w przeszłości i teraźniejszości, Warszawa 1946.
Bierieżkow A. L., Płan zawojewanija Krima sostawliennyj Jurijem Kriżaniczem, „Żurnał Ministierstw Narodnogo Proswjeszczjenija” 1891, t. 277, s. 483–517.
Brückner A., Historia literatury rosyjskiej, t. I: 987–1825, Lwów–Warszawa–Kraków 1922.
Czajew N.S., „Moskwa – trietij Rim" i politiczeskaja praktika moskowskogo prawitielstwa XVI w., „Istoriczeskije Zapiski” 1945, t. XVII, s. 3–23.
Frančić M., Juraj Križanić ideolog absolutyzmu, „Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Jagiellońskiego. Prace Historyczne” 1974, z. 51, s. 37–58.
Gol’dbierg A.L., „Idieja slawjanskogo jedinstwa" w soczinienijach Kriżanicza, „Trudy Otdieła Driewnierusskoj Litieratury AN SSSR” 1963, t. 19, s. 388–390.
Gol’dbierg A.L., Jurij Kriżanicz i Szimon Starowolski. Iz istorii sławjanskoj obszczjestwjennoj politiczjeskoj mysli XVII wjeka, „Slavia” 1965, t. 34, s. 28–40.
Golub I., Križanić théologien sa conception ecclésiologique des événements et de l'histoire [w:] Juraj Križanić (1618–1683). Russophile and ecumenic visionary, red. T. Eekman, A. Kadić, The Hague–Paris 1976, s. 166–182.
Gundulić I. F., Osman. Dzieje wojny turecko-polskiej i bitwy pod Chocimiem roku 1621, przeł. i kom. J. Pogonowski, Kraków 1971.
Halecki O., La Pologne et la question d’Orient de Casimir le Grand à Jean Sobieski [w:] La Pologne au VII-e Congrès International des Sciences Historiques, Varsovie 1933, s. 441–443.
Halecki O., The Renaissance Origin of Pan-Slavism, „The Polish Review” 1958, nr 3, s. 7–19.
Ikonnikow W.S., Bliżnij bojarin Ajanasij Ławrjentowicz Ordin-Naszczokin, odin iz predszestwiennikow pietrowskoj rieformy, „Russkaja Starina” 1883, t. XL, s. 17–66 (oktjabr’), s. 273–308 (nojabr’).
Kadić A., Križanić’s Memorandum, „Jahrbücher für Geschichte Osteuropas” 1964, t. XII, s. 331–349.
Kamiński J. M. de, „...Nápred i Názad se ogledát”. Razgówori ob wladátelystwu (1663–1666) Juraja Križanicia i ich spójność tematyczno-argumentacyjna, Uppsala 1987.
Kaptieriew N.F., Charaktier otnoszenij Rossii k prawosławnomu Wostoku w XVI–XVII ww., Moskwa 1885.
Kaptieriew N.F., Charaktier otnoszenij Rossii k prawosławnomu Wostoku w XVI–XVII ww., Siergiejew Posad 1914.
Kaptieriew N.F., Prijezd w Moskwu za miłostynieju sierbskich jerarchow raznych kafiedr i nastajatieljej raznych sierbskich monastyrjej w XVI, XVII i w naczalje XVIII stoljetij, Moskwa 1891.
Kaptieriew N.F., Russkaja błagotworitiel'nost' monastyrjam sw. Gory Afonskoj w XVI, XVII i XVIII stoljetjach, „Cztienija w Obszcziestwie ljubitieliej duchownogo proswieszczienija” 1882 (janw.– mart).
Kijas A., Idea słowiańska w Rosji od XVII do XX wieku. Prepanslawizm Juraja Križanića, http://www.ceg.amu.edu.pl/konferencje/idee.htm
Markiewicz A.J., Jurij Križanić i jego litieraturnaja diejatiel’nost’, Warszawa 1876.
Muraw’jew A.N., Snoszenija Rossii s Wostokom po djełam cjerkownym, cz. 1, Sankt Peterburg 1885.
Pervolf I., Die slawisch-orientalische Frage, Prag 1878.
Perwolf J., Otcziet o zanjatjach w archiwach, „Warszawskije uniwiersitietskije izwiestija” 1883, nr 2, s. 70–79
Perwolf J., Słowjanie, ich wzaimnyje otnoszenija i swjazi, t. II, Warszawa 1888.
Pierling P., Un protagoniste du panslavisme au XVII-siècle, „Revue des questions historiques” 1896, nr 59.
Pierling P., Papes et Tsares (1547–1597) d'après des documents nouveaux, Paris 1896.
Podskalsky G., Chrześcijaństwo i literatura teologiczna na Rusi kijowskiej (988–1237), Kraków 2000.
Pypin A.N., Spasowitsch W.D., Geschichte der slawischen Literaturen, t. I, Bautzen 1982.
Rogow A.I., Rusko-polskije kulturnyje swjazi w epochu wozrażdenija (Stryjkowski i jego Chronika), Moskwa 1966.
Serczyk W.A., Jedność słowiańska w argumentacji rosyjskiej publicystyki politycznej XVI–XVII w. [w:] Słowianie w dziejach Europy. Studia historyczne ku uczczeniu 75 rocznicy urodzin i 50-lecia pracy naukowej prof. H. Łowmiańskiego, Poznań 1974, s. 220–239.
Smirnow N.A., Rossija i Turcija w XVI–XVII ww., „Uczjonyje Zapiski Moskowskogo Gosudarstwiennogo Uniwiersitieta” 1946, t. I, z. 94.
Tolstoy D.A., Le Catholicisme Romain en Russie. Études historiques par M. le comte..., t. I, Paris 1863–1864.
Tołstoj D.A., Rimskij katolicizm w Rossii. Istoriczieskoie izsliedowanie grafa..., t. I, Sankt Peterburg 1876.
Trstenjak T., Aleksandr Komulović kao moguci uzor Jurja Križanića u politici i crkvenom jedinstvu [w:] Znanstveni skup u povodu 300. obljetnice smrti Jurja Križanića (1683–1983): zbornik radova, t. II, red. L. Boban, Zagreb 1986, s. 285–302.
Ulewicz T., Sarmacja. Studium z problematyki słowiańskiej XV i XVI w., Kraków 1950.
Ulewicz T., Świadomość słowiańska Jana Kochanowskiego. Z zagadnień psychiki polskiego renesansu, Kraków 1948.
Wollman F., Slovanstvi v jazykové literárnim obozrení u slovanoů, Praga 1958.
Wójcik Z., Traktat andruszowski 1667 roku i jego geneza, Warszawa 1959.
Zimin A.A., Piereswietow i jego sowriemienniki. Oczerki po istorii russkoj obszcziestwienno-politiczeskoj mysli sjeriediny XVI wieka, Moskwa 1958.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2007
OPEN ACCESS