Opré Roma! Samookreślenie i tworzenie tożsamości narodowej wyzwaniem cywilizacyjnym ostatnich koczowników Europy

Abstrakt

Romowie – najliczniejsza mniejszość etniczna Europy – liczy około 12 milionów osób, rozproszonych we wszystkich krajach kontynentu. Nie posiadają własnego państwa ani terytorium etnicznego, co sprawia, że stanowią społeczność nieterytorialną, której procesy integracji i samookreślenia nabierają wyjątkowego znaczenia. Celem artykułu jest analiza wyzwań cywilizacyjnych stojących przed Romami w kontekście dążenia do zachowania własnej tożsamości i uzyskania uznania jako odrębny naród. Autor przedstawia tło historyczne, obejmujące wielowiekowe prześladowania, z kulminacją w czasie II wojny światowej, kiedy to w wyniku „Porajmos” zginęło od 30% do 50% populacji Romów. Po wojnie ich sytuacja rozwijała się odmiennie w Europie Zachodniej i w krajach Europy Środkowo-Wschodniej – na Zachodzie zachowali względną niezależność i rozwijali „nomadyzm usługowy”, w państwach komunistycznych byli poddawani przymusowej asymilacji. Autor opiera się na literaturze przedmiotu, dokumentach międzynarodowych i raportach organizacji zajmujących się ochroną praw człowieka. Szczególną uwagę poświęca międzynarodowym regulacjom, takim jak Ramowa Konwencja o Ochronie Mniejszości Narodowych i Europejska Karta Języków Regionalnych i Mniejszościowych, które tworzą podstawy prawne dla ochrony i wspierania Romów. Wnioski wskazują, że Romowie stoją przed historycznym zadaniem budowy własnej tożsamości narodowej i politycznej reprezentacji. Proces ten wspierają działania organizacji międzynarodowych oraz rozwój ruchu romskiego, ale nadal istnieją bariery w postaci dyskryminacji, ksenofobii i marginalizacji.