Słowa kluczowe
fermany
tureccy nomadzi
deftery podatkowe
Resm-i Çift
Jak cytować
Abstrakt
Celem artykułu jest analiza pozycji prawnej i społecznej tureckich nomadów (yürüków) w państwie osmańskim w świetle źródeł normatywnych, zwłaszcza kanunname, czyli kodeksów wydawanych przez sułtanów od czasów Mehmeda II Zdobywcy. Podstawę źródłową stanowią teksty kanunname, fermany i inne regulacje sułtańskie, które określały obowiązki oraz przywileje koczowników wobec państwa. Zastosowano metodę analizy źródeł prawnych i porównania ich z danymi demograficznymi i ekonomicznymi, pochodzącymi m.in. z defterów podatkowych oraz obliczeń współczesnych badaczy. Ustalenia wskazują, że yürükowie początkowo odgrywali istotną rolę w osmańskim systemie wojskowym, dostarczając wyspecjalizowanych oddziałów konnych i milicji. Ich znaczenie militarne jednak malało, wzrastała natomiast kontrola ze strony administracji i obciążenia podatkowe. Nomadzi byli poddawani nadzorowi ze strony centralnych, jak i lokalnych organów władzy. Prowadziło to do osłabienia struktur plemiennych i stopniowej deklasacji yürüków. Zachowując pozory dawnej samodzielności, zostali oni w dużej mierze włączeni w system osmańskiej administracji i fiskalizmu.
Bibliografia
Aşıkpaşazade, Tevarih-i Al-i Osman [w:] Osmanlı Tarihleri, red. N. Atsız, Istanbul 1949.
Barkan Ö., XV. ve XVI. Asırlarda Osmanlı İmparatorluğu’nda Zirai Ekonominin Hukuki ve Mali Esasları, Istanbul 1943.
Beldiceanu N., Beldiceanu I., Recherche sur la province de Qaraman au XVIe siècle, Leiden 1968. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004662674
Code de lois coutumieres de Mehmed II. Kitāb-ı Qavānın-ı ‘Örfıyye-ı ‘Osmāī, red. N. Beldiceanu, Wiesbaden 1967.
An Economic and Social History of the Ottoman Empire 1300–1914, red. H. Inalcik, D. Quataert, Cambridge 1994.
Faroqhi S., Polityka i zmiany społeczno-gospodarcze w imperium osmańskim w drugiej połowie XVI w. [w:] Sulejman Wspaniały i jego czasy: imperium osmańskie we wczesnej epoce nowożytnej, red. M. Kunt, Ch. Woodhead, Wrocław 1998, s. 133–145.
Gökbilgin T., Rumeli’de Yürükler, tatarlar ve Evlâd-i Fâtihân, İstanbul 1957.
Heyd U., Studies in Old Ottoman Criminal Law, Oxford 1973.
Imber C., The Otoman Empire 1300–1650. The Structure of Power, Palagrave 2002.
Inalcik H., The Ottoman Empire. The Classical Age 1300–1600, Phoenix 1997.
Köprülü F., The Origins of the Ottoman Empire, New York 1992.
Kunt M., The Sultan’s Servant. The Transformation of Ottoman Provincial Government 1550–1650, New York 1983.
Lindner R. P., Nomads and Ottomans in Medieval Anatolia, Bloomington 1983. DOI: https://doi.org/10.2979/12483.0
Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, t. 1: Osmanlı Hukukuna Giriş ve Fatih Devri Kanunnâmeleri, red. A. Akgündüz, Istanbul 1990.
Osmanlı Kanunnâmeleri ve Hukukî Tahlilleri, t. 3: Yavuz Sultan Selim Devri Kanunnâmeleri, red. A. Akgündüz, Istanbul 1991.
Shaw S. J., History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, t. 1: Empire of the Gazis. The Rise and Decline of the Ottoman Empire 1280–1808, Cambridge 1997.
Todorov N., La ville balkanique aux XVe–XIXe siècles. Développement socio-économique et démographique, Bucarest 1980.
Tuner H., Osmanlı İmparatorluğu’nda toprak kanunları, Ankara 1965.
Аграрный строй османской империи XV–XVII вв. Документы и материалы, red. А.С. Тверитинова, Moskva 1963.
Icmopuja на Македонскиот Народ, т. II, red. А. Стojановски, Cкопje 1998.
Кануннама султана Сулејмана, red. X. Хаджибегиć, „Гласник Земалског музеја у Сарајеву”, 1950, t. IV–V, s. 368–370.
Книга законов султана Селима I, red. А.С. Тверитинова, Moskva 1969.
Licencja
© by Adam Mickiewicz University, Faculty of History, Poznań, 2007
OPEN ACCESS