Bośniaccy muzułmanie (Boszniacy) wobec państwa NDH i ruchu ustaszowskiego

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony analizie postawy bośniackich muzułmanów wobec ruchu ustaszowskiego i powstania Niezależnego Państwa Chorwackiego (NDH, 1941). W ustaszowskiej propagandzie bośniaccy muzułmanie byli przedstawiani jako „najczystsi Chorwaci”, co miało zapewnić ich włączenie do struktur społeczno-politycznych NDH. Celem badań jest ukazanie reakcji społeczności muzułmańskiej wobec NDH i odpowiedź na pytanie, w jakim stopniu akceptowała ona ustaszowski projekt narodowo-polityczny. Podstawą opracowania stanowią dokumenty propagandowe władz NDH, rezolucje gmin muzułmańskich i opracowania historiograficzne. Autorka stosuje metodę analizy źródeł i krytyczne ujęcie narracji historycznej. Ustalenia badawcze wskazują, że choć część muzułmanów bośniackich – zwłaszcza elity związane z Jugosłowiańską Organizacją Muzułmańską – początkowo przyjęła NDH jako mniejsze zło wobec wcześniejszej dominacji serbskiej, to szybko ujawniły się napięcia i rozczarowania. Udział muzułmanów w strukturach NDH był ograniczony, a deklarowana równość z katolikami przeważnie symboliczna. Wśród muzułmanów narastały inicjatywy autonomistyczne i działania zmierzające do samoobronę lub wspierania partyzantki komunistycznej. Polityka ustaszowska wobec muzułmanów zakończyła się fiaskiem. Społeczność ta, zamiast stać się podporą NDH, w dużej mierze stała się ofiarą represji, co wzmacniało wśród poczucie odrębności.