Słowa kluczowe
wierzenia frygijskie
symbolika roślin
symbolika zwierząt
mitologia indoeuropejska
Attis
Kybele
kult natury
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przeanalizowano znaczenie roślin i zwierząt w wierzeniach frygijskich, ukazując je na tle tradycji indoeuropejskich oraz wpływów bliskowschodnich. Celem pracy jest zrekonstruowanie symboliki przyrody w religii Frygów oraz wskazanie jej powiązań z mitologią grecką. Autor podkreśla, że wierzenia frygijskie mają charakter złożony i warstwowy, łącząc elementy rodzime (indoeuropejskie) z późniejszymi wpływami anatolijskimi. Analiza wskazuje, że religia Frygów była silnie związana z cyklem przyrody, płodnością oraz odradzaniem się życia. Szczególną rolę odgrywały drzewa, takie jak sosna (związana z Attisem), dąb i lipa, które pełniły funkcje sakralne oraz symbolizowały życie, śmierć i ich ciągłość. Równie istotne były rośliny i ich owoce, np. migdałowiec czy winorośl, które wiązano z płodnością i siłami generatywnymi natury. W artykule podkreślono także znaczenie jemioły jako symbolu życia i śmierci oraz derenia jako elementu związanego z mitem o węźle gordyjskim. W świecie zwierząt ważne miejsce zajmowały ptaki (orzeł i kogut) oraz wąż. Orzeł symbolizował władzę królewską i związek z najwyższym bóstwem, natomiast kogut łączył aspekty niebiańskie i chtoniczne. Wąż natomiast odzwierciedlał zarówno dawne wierzenia totemiczne, jak i związki z płodnością, śmiercią oraz odradzaniem się życia. Wnioski autora wskazują, że symbolika roślin i zwierząt w wierzeniach frygijskich stanowi klucz do zrozumienia ich religii, opartej na obserwacji natury i jej cykliczności. Jednocześnie widoczne są liczne analogie z innymi tradycjami indoeuropejskimi, co potwierdza wspólne korzenie tych systemów wierzeń.
Bibliografia
Aelianus, De natura animalium.
Ammianus Marcellinus, Res gestae.
Anthologia Palatina.
Antoninus Liberalis, Metamorphoseon synagoge.
Apollodorus, Bibliotheca; Epitome.
Aristoteles, Fragmenta.
Arrianus, Tactica.
Arnobius, Adversus nationes.
Athenaeus, Deipnosophistae.
Augustinus, De civitate Dei.
Bacchylides, Carmina.
Callimachus, Fragmenta.
Cicero, De divinatione.
Curtius Rufus, Historiae Alexandri Magni.
Dictys Cretensis, Ephemeris belli Troiani.
Diodorus Siculus, Bibliotheca historica.
Dionysius Halicarnassensis, Antiquitates Romanae.
Diogenes Laertius, Vitae philosophorum.
Etymologicum Magnum.
Euripides, Bacchae; Hecuba; Iphigenia Aulidensis.
Heraclides Ponticus, Fragmenta.
Herodotus, Historiae.
Hesychius Alexandrinus, Lexicon.
Homerus, Ilias; Hymni Homerici.
Hyginus, Fabulae.
Iustinus, Epitoma historiarum Philippicarum.
Keilschrifturkunden aus Boghazköi, Berlin (t. 3, 1922; t. 21, 1938; t. 29, 1959)
Livius, Ab urbe condita.
Lucianus, Opera.
Lucretius, De rerum natura.
Macrobius, Saturnalia.
Marmor Parium.
Martianus Capella, De nuptiis Philologiae et Mercurii.
Nonnus, Dionysiaca.
Ovidius, Metamorphoses.
Pausanias, Graeciae descriptio.
Philochorus, Fragmenta.
Philostratus, Vita Apollonii Tyanensis.
Plinius Maior, Naturalis historia.
Plutarchus, Parallela minora.
Plutarchus, Vitae parallelae.
Pseudo-Herodotus, Vita Homeri.
Pseudo-Plutarchus, De fluviis.
Pollux, Onomasticon.
Priscianus, Institutiones grammaticae.
Scymnus (Pseudo-Scymnus), Periegesis.
Servius, Commentarii in Vergilium.
Sextus Empiricus, Adversus mathematicos.
Solinus, Collectanea rerum memorabilium.
Sophocles, Ajax.
Sophocles, Antigona.
Stephanus Byzantinus, Ethnica.
Strabo, Geographika.
Suda, Lexicon.
Telecleides, Fragmenta.
Theophrastus, Characteres.
Theopompus, Fragmenta.
Thucydides, Historiae.
Tzetzes, Scholia in Lycophronem.
Vergilius, Aeneis.
Barnett R. D., Phrygia and the peoples of Anatolia in the Iron Age [w:] Cambridge Ancient History, t. 2, Cambridge 1967, s. 21.
Brückner A., Starożytna Litwa. Ludy i bogi, Olsztyn 1985.
Curtius G., Grundzüge der griechischen Etymologie, Leipzig 1879.
Fredricksmeyer E. A., Alexander, Midas and the Oracle at Gordium, „Classical Philology” 1961, t. 56, nr 3, s. 160–168. DOI: https://doi.org/10.1086/364593
Frazer J. G., Złota gałąź, Warszawa 1962.
Gimbutas M., Cult, myth and images of Old Europe c. 7000–3500 B.C., London 1975.
Gindin L. A., Drevnejšaja onomastika Vostočnyh Balkan, Sofija 1981.
Glöck J. P., Die Symbolik der Bienen, Heidelberg 1891.
Hanfmann G. M. A.; Jacobs S. W.; Ramage N. H., Sculpture from Sardis, Cambridge (Mass.) 1978.
Hammer S., Baśń o Midasie, „Meander” 1948, s. 222–230.
Kempiński A. M., Zagadnienie pochodzenia Frygów, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia” 1984, t. 1, s. 44–45.
Kempiński A. M., Etnos frygijski, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia” 1990, t. 5, s. 53–56. DOI: https://doi.org/10.14746/bp.1990.5.4
Kolberg O., Litwa [w:] Dzieła wszystkie, t. 53, Wrocław–Poznań 1966.
Kretschmer P., Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache, Göttingen 1896.
Kretschmer P., Die phrygische Episode in der Geschichte von Hellas, Berlin 1950.
Kretschmer P., Invasion der Phryger in Hellas, „Anzeiger der ÖAW” 1950, t. 87.
Masson O., A propos d’un rituel hittite, „Revue de l’histoire des religions” 1950, t. 137, s. 5–25. DOI: https://doi.org/10.3406/rhr.1950.5699
Markotić V., Some aspects of neolithic religion [w:] Networks of the Past, Calgary 1981, s. 151–169.
Moiseeva T. A., Midas kak simvol bogatstva, „Vestnik drevnei istorii” 1984, s. 12–29.
Moiseeva T. A., Carskaja vlast’ u frigijcev, „Vestnik drevnei istorii” 1982, s. 119-129.
Pająkowski W., Starożytny Epir i jego mieszkańcy, Poznań 1970.
Pająkowski W., Ilirowie, Poznań 1981.
Pająkowski W., Frygowie na Półwyspie Bałkańskim, „Eos” 1980, t. 68, s. 209.
Pająkowski W., Pochodzenie Pajonów, „Balcanica Posnaniensia. Acta et studia” 1984, t. 1, s. 9-24.
Pfister F., Gordion als Mittelpunkt der altionischer Erdkarte, „Philologus” 1927, t. 82, s. 359–363. DOI: https://doi.org/10.1524/phil.1927.82.14.364
Popko M., Religie starożytnej Anatolii, Warszawa 1980.
Popko M., Magia i wróżbiarstwo u Hetytów, Warszawa 1982.
Powierski J., Bogini Kurko, Bydgoszcz 1975.
Ransome H. M., The Sacred Bee, London 1937.
Ringgren H., Bałtowie [w:] Ringgren H.; Ström Å. V., Religie w przeszłości, Warszawa 1975.
Robert L., Hellenica, Paris 1950.
Russu I. I., Die Sprache der Thrako-Daker, București 1969.
Sandars N. K., Thracians, Phrygians and iron, „Thracia” 1974, t. 3, s. 45–58.
Tomaschek W., Die alten Thraker, Wien 1893.
Twardecki A., Król Midas, „Studia i materiały archeologiczne” 1991, t. 8, s. 65–87.
Ünal M., Zum Status des „augures” bei den Hethitern, „Revue hittite et asianique” 1973, t. 31, s. 27–58. DOI: https://doi.org/10.3406/rhita.1973.1068
Young R. S., The Gordion Campaign of 1956, „American Journal of Archaeology” 1957, s. 319–333. DOI: https://doi.org/10.2307/500600
Young R. S., The Gordion Campaign of 1959, „American Journal of Archaeology” 1960, s. 229–243. DOI: https://doi.org/10.2307/502463
Zgusta L., Kleinasiatische Personennamen, Prag 1964.
Георгиев В. И., Исследования по сравнительно-историческому языкознанию, Москва 1958.
Георгиев В. И., Траките и техният език, София 1977.
Иванов В. В., Çatalhüyük i Balkany, Москва 1979.
Иванов В. В., История славянских и балканских названий металлов, Москва 1983.
Кобылина М. М., Изображения восточных божеств, Москва 1978.
Нерознак В. П., Палеобалканские языки, Москва 1978.
Откупщиков Ю. В., Фракийский, фригийский и карийский, Москва 1975.
Откупщиков Ю. В., Фракийцы, фригийцы и карийцы, Москва 1984.
Откупщиков Ю. В., До-греческий субстрат, Ленинград 1988.
Топоров В. Н., К объяснению некоторых славянских слов, Москва 1975.
Фрейденберг О. М., Въезд в Иерусалим на осле, Москва 1978.
Цымбурский В. Л., Анхиз в Троаде, Москва 1985.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1995
OPEN ACCESS