Ozdobne schody wodne z wykopalisk Ekspedycji UAM w Novae

Abstrakt

Artykuł jest poświęcony analizie fragmentarycznie zachowanej rzeźby kamiennej odkrytej w 1982 roku podczas wykopalisk w Novae. Autorka identyfikuje ten zabytek jako element instalacji wodnej – tzw. schody wodne, służące do ujęcia wody w fontannach. Opis zabytku stanowi punkt wyjścia analizy. Zachowany fragment przypomina dolną część tronu, jednak szczegóły konstrukcyjne – takie jak siedem stopni między bocznymi ściankami oraz dekoracyjne elementy (m.in. stylizowane łapy ptasie) – wskazują na inne przeznaczenie. Jak wynika z rysunku na stronie 230, schody tworzyły kaskadową strukturę, po której mogła spływać woda.  Kluczowe znaczenie ma kontekst archeologiczny znaleziska. Obiekt znaleziono pod posadzką późniejszej bazyliki chrześcijańskiej, co wskazuje, że został wtórnie użyty jako materiał budowlany. W pobliżu odkryto także inne instalacje wodne, w tym nimfeum oraz pomieszczenia związane z systemami wodociągowymi i termalnymi. Sugeruje to, że rzeźba pierwotnie należała do kompleksu architektonicznego związanego z wodą. Autorka porównuje zabytek do znanych przykładów fontann kaskadowych z obszaru Imperium Rzymskiego, w których woda spływała po stopniowanych powierzchniach. W przeciwieństwie do bardziej złożonych konstrukcji znanych z Rzymu czy Akwilei, omawiany obiekt reprezentuje prostszą formę – prawdopodobnie część niewielkiego nimfeum. Wnioskiem jest interpretacja rzeźby jako funkcjonalnego i dekoracyjnego elementu instalacji wodnej, osadzonego w niszy nad basenem. Artykuł podkreśla znaczenie znaleziska dla rekonstrukcji architektury wodnej w Novae oraz dla badań nad adaptacją elementów rzymskiej kultury materialnej w prowincjach.