Zbruczański „Światowid” trackim monumentem kultowym (klasyczny przykład funkcjonowania mitów naukowych)

Abstrakt

Artykuł analizuje interpretację tzw. „Światowida ze Zbrucza”, co jest istotne dla badań nad religią wczesnosłowiańską i historią archeologii. Celem pracy jest zakwestionowanie jego identyfikacji jako zabytku słowiańskiego i zaproponowanie reinterpretacji jako monumentu dackiego. Autor stosuje analizę ikonograficzną oraz porównanie z innymi znaleziskami archeologicznymi. Najważniejsze wyniki wskazują, że zabytek różni się zasadniczo od opisanego przez Saxo Grammaticusa posągu Świętowita, a jego struktura odzwierciedla trójdzielny model świata. Autor interpretuje przedstawione postacie jako elementy panteonu dackiego i wskazuje na analogie z kulturą czerniachowską. Złożoność przedstawienia sugeruje rozwinięty system religijny, nieobecny w kulturze wczesnosłowiańskiej. Zbruczański idol nie jest słowiańskim Światowidem, lecz zabytkiem kultury dackiej, a jego dotychczasowa interpretacja stanowi przykład utrwalonego mitu naukowego.