Słowa kluczowe
Awarowie
Dunaj
Bizancjum
Menander Protektor
przemiany etniczne
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przeanalizowano przemiany etniczne nad dolnym i środkowym Dunajem w drugiej połowie VI wieku na podstawie zachowanych fragmentów „Historii” Menandra Protektora. Problem badawczy dotyczy roli Słowian, Awarów, Hunów i ludów germańskich w kształtowaniu sytuacji etniczno-politycznej Bałkanów oraz ziem naddunajskich. Celem pracy jest ukazanie procesów migracyjnych i politycznych zachodzących po upadku imperium huńskiego oraz określenie znaczenia osadnictwa słowiańskiego dla przemian regionu. Autor zastosował metodę historyczną i źródłoznawczą, analizując relacje Menandra Protektora, Jordanesa, Prokopiusza z Cezarei i innych autorów bizantyńskich. W artykule wykazano, że po rozpadzie państwa Hunów dominującą rolę nad Dunajem przejęły ludy germańskie, zwłaszcza Gepidzi, Herulowie i Ostrogoci, które rywalizowały o wpływy polityczne. Autor podkreślił również znaczenie ekspansji słowiańskiej, wskazując na wcześniejsze niż dotąd przyjmowano osadnictwo Słowian nad Dunajem i na Bałkanach oraz ich zdolność do trwałego zasiedlania zdobytych terenów. Pomimo militarnej aktywności Hunów i Awarów to właśnie Słowianie dokonali najtrwalszych przemian etnicznych w omawianym regionie. Rezultaty analizy wskazują, że proces slawizacji Bałkanów był długotrwały i miał fundamentalne znaczenie dla późniejszego rozwoju etnicznego oraz politycznego całej Europy Południowo-Wschodniej.
Bibliografia
Chronicarum quae dicuntur Fredegarii Scholastici libri IV, red. B. Krusch [w:] „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Merovingicarum”, t. 2, Hannoverae 1888, s. 1–193.
Chronicon Paschale, red. L. Dindorf, Bonn 1832.
Corippus, Corripi in laudem Iustini augusti minoris libri IV, red. I. Partsch [w:] Monumenta Germaniae Historica. Auctores Antiquissimi, t. 3, cz. 2, Berolini 1879, s. 111–156.
Excerpta historica iussu Imp. Constantini Porphyrogeniti confecta, t. 1, cz. 1: Excerpta de legationibus Romanorum ad gentes, red. C. de Boor, Berolini 1903, s. 203–206.
Fragmenta historicorum Graecorum, red. C. Müller, t. 4, Parisiis 1868, s. 245–247
Gregorii episcopi Turonensis Historiarum liber IV: Historia Francorum, red. W. Arndt [w:] „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Merovingicarum”, t. 1, Hannoverae 1885, s. 133–190.
Iordanis Getica, red. T. Mommsen [w:] „Monumenta Germaniae Historica. Auctores antiquissimi”, t. 5, cz. 1, Berolini 1882, s. 53–138.
Menander Protektor, Fragmenta [w:] Fragmenta Historicorum Graecorum, t. 4, red. C. Müller, Parisiis 1868, s. 200–281.
Miracula sancti Demetrii, 109 [w:] Patrologiae cursus completus. Series Graeca, red. J. P. Migne, t. 116, Parisiis 1864, kol. 1285.
Origo gentis Langobardorum, red. G. Waitz [w:] „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Langobardicarum et Italicarum saec. VI–IX”, t. 1, Hannoverae 1878, s. 1–6.
Paulus Diaconus, Pauli Historia Langobardorum, red. G. Waitz [w:] Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum, t. 1, Hannover 1878, s. 1–242.
Peisker J., The Expaansion of the Slavs [w:] Cambridge Medieval History, t. 2, Cambridge 1926, s. 418–458.
Pogibosa aki obrie [w:] Povest’ vremennych let, red. D.S. Lichacev, Moskva–Leningrad 1950, s. 14.
Procopii Caesariensis, De Bellis VII (Bell. Goth. III), 40, 5, red. J. Haury [w:] Procopii Caesariensis Opera omnia, t. 2, Lipsiae 1963, s. 476
Svod drevnejšich pismennych izvestii o Słavianach, t. 1 (I–VI w), Moskva 1991.
Theodebertus I. rex litteris Iustiniani imperatoris transmissis…[w:] „Monumenta Germaniae Historica. Gregorii I papae Registrum epistolarum”, t. 3, nr 20, Berolini 1891, s. 132–133.
Theophylacti Simocattae Historiae, red. C. de Boor, Leipzig 1887, Stuttgart 1972. DOI: https://doi.org/10.1515/9783110407426
Theophanis Chronographia, red. C. de Boor, Lipsiae 1883.
Widukindi rerum gestarum Saxonicarum libri tres, red. P. Hirsch i E. Lohmann [w:] Monumenta Germaniae Historica. Scriptores rerum Germanicarum in usum scholarum. Nova series, t. 8, Hannover 1935.
Powieść minionych lat, red. F. Sielicki, Wrocław–Warszawa–Kraków 1968.
Altheim F., Geschichte der Hunnen, t. 5, Berlin 1962.
Avernarius A., Die Awaren in Europa, Bratislava–Amsterdam 1974.
Avernarius A., Struktur und Organisation der europäischen Steppenvölker [w:] Popoli delle steppe: Unni, Avari, Ungari, t. 1, „Settimane di Studio del Centro Italiano di Studi sull’Alto Medioevo”, Spoleto 1988, s. 125–150.
Boissevain U., Excerpta de Sententiis, Berlin 1906.
Bury J.B., A History of the Later Roman Empire, t. 2, London 1923.
Daffina P., Gli Unni e gli altri: Le fonti letterarie e le loro interpretazioni moderne [w:] Popoli delle steppe: Unni, Avari, Ungari, t. 1, „Settimane di Studio del Centro Italiano di Studi sull’Alto Medioevo”, Spoleto 1988, s. 181–208.
Demougeot E., La formation de l’Europe et les insvasions barbares., t. 2: De l’avènement de Dioclelétien (284) a l’occupation germanique de l’Empire romain d’Occident (début de VIe siecle), Paris 1979.
Dvornik F., Byzantium, Rome, the Franks and the Christianization of the Slavs [w:] Cyrillo-Methodiana, Zur Frühgeschichte des Christentums bei den Slawen, Köln–Graz 1964, s. 85–125.
Franke O., Geschichte des chinesischen Reiches, t. 2, Leipzig 1884.
Fritze W. H., Zur Bedeutung der Awaren für die slawische Ausdehnungsbewegung im frühen Mittelalter, „Zeitschrift für Ostforschung” 1977, nr 28, s. 509–532.
Gumilow L., Dzieje dawnych Turków, Warszawa 1972.
Haussig H. W., Theophylakts Exkurs über die skythischen Völker, „Byzantion” 1953, nr 23, s. 275–462.
Haussig H. W., Zur Lösung der Awarenfrage, „Byzantinoslavica” 1973, t. 34, s. 173–192.
Herrmann E., Slawisch–germanische Beziehungen im ostdeutschen Raum, München 1965.
Jażdżewski K., Atlas do pradziejów Słowian, Łódź 1948.
Klebel E., Langobarden, Bajuwaren, Slawen, „Mitteilungen der Anthropologischen Gesellschaft in Wien” 1939, nr 69, s. 101–120.
Kollautz A., Völkerbewegungen an den unteren und mittleren Donau im Zeitraum von 558/562 bis 582 (Fall von Sirmium), „Zeitschrift für Ostforschung” 1979, nr 28, s. 449–467.
Kollautz A., Miyakawa H., Geschichte und Kultur eines völkerwanderungszeitlichen Nomadenvolkes. Die Jou-Jan der Mongolei und die Awaren in Mitteleuropa, cz. I.: Die Geschichte, Klagenfurt 1970.
Labuda G., La chronologie des guerres de Byzance contre les Avares et les Slaves à la fin du VIe siècle, „Slavia Antiqua” 1948, nr I.
Labuda G., Chronologie des guerres de Byzance contre les Avars et les Slaves à la fin du VIe siècle, „Byzantinoslavica” 1950, vol. 11, s. 167–173.
Labuda G., Pierwsze państwo słowiańskie. Państwo Samona, Poznań 1949.
Labuda G., Secundus Tridentinus [w:] Słownik starożytności słowiańskich, t. 5, Wrocław 1975, s. 123–124.
Lemerle P., Invasions et migrations dans les Balkans depuis la fin de l’époque romaine jusqu’a VIII siècle, „Revue Historique” 1954, nr 211, s. 265–308.
Lemerle P., Les plus anciens recueils des Miracles de saint Démétrius et la penetration des Slavs dans les Balkans' , t. 1–2, „Le Monde Byzantin”, Paris 1979–1981. DOI: https://doi.org/10.12681/dchae.892
Łowmiański H., Początki Polski, t. 2, Warszawa 1963.
Marquart J., Osteuropäische und ostasiatische Streifzüge, Leipzig 1903.
Moravcsik G., Byzantinoturcica, t. 1, Berlin 1958.
Moravcsik G., Zur Geschichte der Onoguren [w:] tegoż, Studia Byzantina, Budapestini 1967, s. 84–118.
Müllenhoff K., Deutsche Altertumskunde, t. 2, Berlin 1906.
Niederle L., Manuel de l’antiquité slave, t. 1, Paris 1923.
Ostrogorski G., Dzieje Bizancjum, Warszawa 1967.
Pohl W., Die Awaren. Ein Steppenvolk in Mitteleuropa 567–822 n. Chr., München 1988.
Preidel H., Die Anfänge der slawischen Bisiedlung Böhmens und Mährens, t. 1, München 1954.
Pritsak O., The Distinctive Features of the Pax Nomadica [w:] Popoli delle Steppe: Unni, Avari, Ungari, t. 1, „Settimane di Studio del Centro Italiano di Studi sull’Alto Medioevo”, Spoleto 1988, s. 749–780.
Pritsak O., The Slavs and the Avars [w:] Gli Slavi occidentali e meridionali nell’alto Medioevo, t. 1, „Settimane di studio del Centro italiano di studi sull'alto Medioevo”, Spoleto 1983, s. 353–435.
Schafarik P.J., Slawische Alterthümer, t. 2, Leipzig 1843.
Schmidt L., Die Ostgermanen, München 1934. DOI: https://doi.org/10.1515/crll.1934.170.4
Schwarz E., Die Frage der slawischen Landnahmezeit in Ostgermanien. Ein kritischer Überblick des derzeitigen Forschungstandes [w:] „Mitteilingen des Österreichischen Instituts für Geschichtsforschung” 1929, t. 43, s. 187–260. DOI: https://doi.org/10.7767/miog.1929.43.34.187
Skowronek J., Tanty M., Wasilewski T., Historia Słowian południowych i zachodnich, Warszawa 1977.
Swoboda W., O wiarygodności przekazu Powieści dorocznej o Obrach, „Slavia Antiqua” 1970, t. 17, s. 73–90.
Swoboda W., Wprowadzenie do syntezy stosunków Słowian z. ludami tureckimi we wczesnym średniowieczu [w:] Z polskich studiów slawistycznych, Seria V, Warszawa 1978, s. 407–416.
Szymański W., Dąbrowska E., Awarzy, Węgrzy, Wrocław-Warszawa-Kraków-Gdańsk 1979.
Tyszkiewicz L., Problem zależności Słowian od Awarów w VI-VII wieku, „Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia” 1989, t. 4, s. 95–108.
Tyszkiewicz L., Słowianie i ludy tureckie przed pojawieniem się Protobułgarów na Półwyspie Bałkańskim, „Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia”, Poznań 1985, t. 2, s. 5–18.
Tyszkiewicz L., Słowianie w historiografii wczesnego średniowiecza od połowy VI do połowy VII wieku, „Acta Universitatis Wratislaviensis. Historia”, t. 63, Wrocław 1991.
Zasterova B., Les Avares et les Slaves dans la Tactique de Maurice, „Rozpravy Československe Akademie Věd”, t. 81, z. 3, Praha 1971.
Zeutss K., Die Deutschen und die Nachbarstämme, München 1837.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1999
OPEN ACCESS