Abstrakt
W artykule przeanalizowano rolę Bułgarów i Chazarów w walkach o władzę w Bizancjum na początku VIII wieku, w okresie głębokiego kryzysu cesarstwa, charakteryzującego się częstymi uzurpacjami i niestabilnością polityczną. Problem badawczy dotyczy znaczenia wsparcia udzielanego pretendentom do tronu przez państwa ościenne oraz motywów politycznych kierujących władcami bułgarskimi i chazarskimi. Celem pracy jest przedstawienie działań Justyniana II zmierzających do odzyskania władzy i analiza postawy chana Terbela oraz kagana chazarskiego wobec tych wydarzeń. Autor zastosował metodę historyczno-źródłową, opierając się głównie na kronikach Teofanesa i Nicefora oraz literaturze bizantyńskiej. W artykule wykazano, że Chazarowie udzielili Justynianowi II początkowo schronienia, ale nie byli zainteresowani angażowaniem się w konflikt z Bizancjum i ostatecznie odmówili mu realnej pomocy politycznej. Inaczej postąpił chan bułgarski Terbel, który zdecydował się wesprzeć Justyniana militarnie w zamian za obietnice polityczne i materialne. Autor podkreślił, że decyzje obu władców wynikały przede wszystkim z kalkulacji politycznej i oceny własnych interesów strategicznych. Rezultaty analizy wskazują, że udział Bułgarów i Chazarów w bizantyńskich walkach dynastycznych stanowił przejaw wzrastającego znaczenia państw sąsiednich w polityce cesarstwa oraz świadczył o osłabieniu autorytetu władzy bizantyńskiej na początku VIII wieku.
Bibliografia
The Chronography of Gregory Abu’ l-Faraj 1225-1286 the son of Aaron, the Hebrew Physician commonly known as Bar Hebraeus, tłum. E.A. W. Budge, t. 1, Amsterdam 1971.
Nicephori archiepiscopi Constantinopolitani opuscula historica, red. C. de Boor, Lipsiae 1880.
Nikefor Patriarcha [w:] Testimonia najdawniejszych dziejów Słowian. Seria grecka, z. 3: Pisarze z VII–X wieku, wyd. A. Brzóstowska, W. Swoboda, Warszawa 1995, s. 116–145.
Scriptores originum Constantinopolitanarum, red. T. Preger, Lipsiae 1901.
Theophanis Chronographia, red. C. de Boor, t. 1, Lipsiae 1883.
Angelov D., Kašev S., Čolpanov B., Bălgarska voenna istorija ot antičnostta do vtorata četvărt na X v., Sofia 1983.
Ahrweiler H., Byzance et la mer, Paris 1966.
Artamanov M.I., Istorija chazar, Leningrad 1962.
Beševliev V., K voprosu o nagradie polučennoj Tervelem ot Justiniana II v 705 g., „Vizantijskij Vremennik” 1959, t. 16, s. 8–13.
Beševliev V., Părvobălgarski nadpisi, Sofia 1979.
Beševliev V., Die Kaiseridee bei den Protobulgaren, „Byzantina” 1971, nr 3, s. 81–92.
Biljarski I., Titlata «kesar» v srednovekovna Bălgarija, „Istoričeski Pregled” 1989, nr 45, z. 11.
Browning R., Byzantine Foreign Policy and the Bulgarian State, Seventh to Tenth Century [w:] tegoż, History, Language and Literacy in the Byzantine World, Northampton 1989, s. 23–32.
Bury J. B., History of the Later Roman Empire from Arcadius to Irene (395 A.D.–800 A.D.), t. 2, London–New York 1889.
Cameron A., Circus Factions. Blues and Greens at Rome and Byzantium, Oxford 1976.
Cankova-Petkova G., Bălgaro-vizantijskije otnošenija pri upravlienieto na Tervel i Kormesij [w:] Izsledovanija w čest na Marin S. Drinov, Sofia 1960.
Cankova-Petkova G., Bulgarians and Byzantium during the First Decades after Foundation of the Bulgarian State, „Byzantinoslavica” 1963, nr 24, s. 35–52.
Cankova-Petkova G., О territori bolgarskogo gosudarstva VII–IX vekov, „Vizantijskij Vremennik” 1960, t. 17, s. 124–143.
Čičurov I. S., Vizantijskije istoričeskije sočinienia: „Chronografija” Feofana, „Breviarij” Nikifora, Moskva 1980.
Czamańska I., Terweł [w:] Słownik władców Europy średniowiecznej, Poznań 1998, s. 364.
Dimitrov C., Bolgarija i chazary v VII–VIII vekach, „Bulgarian Historical Review” 1989, nr 2, s. 52–64.
Dujčev I., Le triomphe de l’empereur Justinien II en 705 [w:] Byzance. Hommage à A. Stratos, t. 1, Athènes 1986, s. 83–91.
Fine J.V.A., The Early Medieval Balkans: Critical Survey from the Sixth to the Late Twelfth Century, Ann Arbor 1983.
Gagova K., Bulgarian-Byzantine Border in Thrace from the 7th to the 10th Century, „Bulgarian Historical Review” 1986, nr 1, s. 65–78.
Gjuzelev V., Učastieto na bălgarite v otblaskvaneto na arabskata obsada na Carigrad prez 717–718 g., „Istoričeskij Pregled” 1973, nr 29, z. 3, s. 28–47.
Havlikova L., Slavic Ships in 5th–12th Centuries Byzantine Historiography, „Byzantinoslavica” 1991, nr 52, s. 89–104.
Head C., Towards a Reinterpretation of the Second Reign of Justinian II (705–711), „Byzantion” 1970, nr 40, s. 17–35. DOI: https://doi.org/10.1016/0010-406X(70)90988-6
Kaegi W. E., Byzantine military unrest 471–843. An interpretation, Amsterdam 1981.
Kulakovskij J., Istorija Vizantii, t. 3, Sankt Peterburg 1996.
Leszka M.J., Uzurpacje w Cesarstwie Bizantyńskim IV – połowa IX wieku (w druku).
Litavrin G.L., Formirovanie i razvitie bolgarskogo rannefeodalnogo gosudarstva [w:] Rannefeodalnyje gosudarstva na Balkanach, red. G.L. Litavrin, Moskva 1985, s. 132–188.
Lure V. M., Około solunskoj legendy. Iż istorii missionerstva v period monofelitskoj unii [w:] Slavjanie i ich sosedi, t. 6, Moskva 1996.
Nazmi A., Commercial Relations between Arabs and Slavs (9th–11th centuries), Warszawa 1998.
Noonan T. S., Byzantium and the Khazars: a special relationship [w:] Byzantine diplomacy. Papers from the twenty-fourth Spring Symposium of Byzantine Studies, Cambridge 1990, Variorum 1992, s. 109–132.
Nowoselcev A.P., Chazarija v sisteme meždunarodnych otnošenii VII-IX vekov, „Voprosy Istorii” 1987, nr 2, s. 26–69.
Olster D.M., The Politics of Usurpation in the Seventh Century: Rhetoric and Revolution in Byzantium, Amsterdam 1993.
Ostrogorski G., Dzieje Bizancjum, Warszawa 1968.
The Oxford Dictionary of Byzantium, t. 2, Oxford 1991.
Primov B., Bulgaria in the Eighth Century. A General Outline, „Byzantino-Bulgarica” 1978, nr 5, s. 7–40.
Runciman S., The History of the First Bulgarian Empire, London 1930.
Runciman S., Istorija na părvoto bălgarsko carstvo, Sofia 1993.
Sumner G.V., Philippicus, Anastasius II and Theodosius III, „ Greek, Roman and Byzantine Studies” 1976, t. 17, s. 287–306.
Treadgold W., Seven Byzantine Revolutions and the Chronology of Theophanes, „Greek, Roman and Byzantine Studies” 1990, t. 31, s. 203–227.
Uspenskij F.I., Istoria Vizantijskoj Imperii VI–IX vv., Moskva 1996.
Venedikov I., Prablgarite i christianstvoto, Sofia 1998.
Wasilewski T., Bizancjum i Słowianie w IX wieku. Studia z dziejów stosunków politycznych i kulturalnych, Warszawa 1972.
Waklinow S., Kultura starobułgarska (VI–XI w.), Warszawa 1984.
Yannopoulos P.A., Le rôle des Bulgares dans la guerre arabo-byzantine de 717–718, „Byzantion” 1997, nr 67, s. 497–523.
Zacos G., Veglery A., Byzantine Lead Seals, t. 1, Basel 1972.
Zlatarsky V., Istorija na Bălgarskata dăržava, t. 1.1, Sofia 1970.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1999
OPEN ACCESS