Słowa kluczowe
Albania
Macedonia zachodnia
Komnenowie
Dyrrachion
administracja bizantyńska
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł jest poświęcony przemianom administracji bizantyńskiej na obszarze Albanii i zachodniej Macedonii w epoce Komnenów. Problem badawczy dotyczy funkcjonowania systemu temowego oraz procesu przekształcania strategicznych prowincji Bizancjum w dukaty i katepanaty. Celem pracy jest przedstawienie roli Dyrrachion jako kluczowego ośrodka bizantyńskiego i analiza zmian administracyjnych zachodzących w regionie w XI oraz XII wieku. Autor zastosował metodę historyczno-źródłową, analizując kroniki bizantyńskie, dokumenty administracyjne oraz dorobek historiografii bałkańskiej i zachodnioeuropejskiej. W artykule wykazano, że Dyrrachion odgrywało centralną rolę militarną i polityczną na zachodnich rubieżach cesarstwa, szczególnie w kontekście konfliktów z Normanami, Słowianami i państwami serbskimi. Ustalono, że w epoce Komnenów tradycyjny system temowy uległ głębokim przemianom, a władzę zaczęli koncentrować w swoich rękach duksowie zarządzający rozległymi jednostkami administracyjnymi. Autor podkreślił także znaczenie zachodnich Bałkanów jako regionu strategicznego dla utrzymania bizantyńskich wpływów nad Adriatykiem. Rezultaty analizy wskazują, że reformy administracyjne epoki Komnenów były odpowiedzią na zmieniającą się sytuację polityczną i militarną oraz przyczyniły się do zwiększenia znaczenia lokalnych namiestników w systemie władzy Bizancjum.
Bibliografia
Acta et diplomata res Albaniae mediae aetatis illustrantia, red. L. Thallóczy, C. Jireček, E. Sufflay, t. 1, Vindobonae 1913.
Anne Comnène, Alexiade (Règne de l’empeveur Alexis I Comnène 1081–-1118), t. 1–3, red. B. Leib, Paris 1937–1945.
Anna Komnena, Aleksjada, t. 1–2, przeł. O. Jurewicz, „Biblioteka Przekładów z Literatury Antycznej”, t. 15, 19, Wrocław–Warszawa 1969–1972.
Dölger F., Regesten der Kaiserurkunden des Oströmischen Reiches, t. 2, München 1925, nr 1647.
Fulcher z Chartres, Historia Hierosolymitana 1095–1127, Heidelberg 1913.
Georges et Démétrios Tornikés: Lettres et discours, red. J. Darrouzés, Paris 1970.
Joannis Scylitzae Synopsis Historiarium, red. J. Thurn, Berlin 1973.
Konstantyn Bagrianorodnyj (Porfirogeneta), Ob upravlenij impereej, red. G.G. Litavrin, A.P. Novoselcev, Moskva 1989.
Letopis popa Dukljanina, red. F. Sišić, Zagreb 1928.
Nicetae Choniatae Historia, Bonn 1835.
Nikefor Bryennios, Materiały historyczne, tłum. O. Jurewicz, Wrocław 1974.
Niketas Choniates [w:] Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, t. 4, Beograd 1971, s. 107–172.
Notita Dignitatum, wyd. O. Seek, Berlin 1876.
Privilegium Alexii [w:] Tafel G.L.F. Thomas G.N., Urkunden älteren handels- und staatsgeschichte der Republik Venedig mit besonderer beziehung auf Byzanz und die Levante, t. 1, nr 85, s. 246–277.
Sovety i rasskazy Kekavmena, red. G.G. Litavrin, Moskva 1972.
Rajmund z Aguilers [w:] Recueil des Historiens des Croisades. Historiens Occidentaux, t. 3
Théophylacte d’Achride, Lettres, red P. Gautier, Thessalonique 1986.
Wilhelm z Tyru [w:] Recueil des Historiens des Croisades. Historiens Occidentaux, t. 1.
Adžievski K., Podeljata na Makedonija spored Partitio Romaniae, „Glasnik Instytuta za Nacjonalna Istorija” 1982, t. 26, nr 2–3, s. 156–159.
Ahrweiler H., Byzance et la mer, Paris 1966.
Ahrweiler H., Reserches sur l’administration de l’empire byzantin aux IXe–ΧIe siècles, London 1971.
Angold Μ., The Byzantine Empire 1025–1204. A Political history, London 1984.
Antoljak S., Samuilovata daržava [w:] Srednovekovna Makedonija, t. 1, Skopje 1985, s. 584–590.
Carile A., Partitio Terrarum Imperii Romanie, „Studi Veneziani” 1965, nr 7, s. 125–306.
Ducellier A., La façade maritime de l’Albanie au Moyen Äge. Durazzo et Valona du XIe au XVe siécle.
Ferluga J., Drač i njegova oblast od VII do početoka XIII veka, „Glas – Srpske akademije nauka. Odeljenje istorijskich nauka” 1986, nr 5.
Ferluga J., Vizantiska uprava u Dalmaciji, Beograd 1957.
Istorija na balgarskija narod, Sofija 1986.
Jireček K., Istorija Bolgar, Odessa 1878.
Jireček K., Istorija Srba, t. 1, Beograd 1987.
Leśny J., Studia nad początkami serbskiej monarchii Nemaniczów, Wrocław 1989.
Leśnу J., Wstęp [w:] Historia Królestwa Słowian, czyli Latopis Popa Duklanina, Warszawa 1988, s. 5–58.
Litavrin G.G., Bolgarija i Vizantija, Moskva 1960.
Litavrin G.G., Rannefeodalnyje gosudarstva na Bałkanach, Moskva 1985.
Μarkоvić I., Dukljansko-barska Metropolija, Zagreb 1092.
Nicol D.Μ., The Despotate of Epiros. 1267–1479. A contribution to the history of Greece in the Middle Ages. Cambridge 1984.
Ostrogorski G., Dzieje Bizancjum, Warszawa 1968.
Panov В., Teofilakt Ochridski kako izvor za srednovekovata istorija na makedonskiot narod, Skopje 1971.
Prinzing G., Studien zur provinz und zentral verwaltung im machthereich der Epirotischen Herrscher Michael I. und Theodoros Dukas, cz. 1, „ΕΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ” 1982, nr 24, s. 37–103.
Prinzing G., Studien zur provinz und zentral verwaltung im machthereich der Epirotischen Herrscher Michael I. und Theodoros Dukas, cz. 2, „ΕΠΕΙΡΩΤΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ” 1983, nr 25, s. 74–107.
Rački F., Borba južnych Słovena, Beograd 1931.
Skalabanović N., Vizantijskoe gosudarstvo i cerkov vo XI veke, Sankt Petersburg 1884.
Slaveva L., Diplomatičko-pravnite spomenici za istorijata na Polog i sosednite kraevi vo XIV vek [w:] Spomenici za srednovekovnata i ponovata istorija na Makedonija, red. L. Slaveva, P. Miljković-Pepek, t. 3, Skopje 1980, s. 13–453.
Sufflay Μ., Politische Schicksale des Themas Dyrrhachion, „Vjesnik Hrvatskovo-Slovońsko- Dalmatinskog-Zemaljskog Archiva” 1915, nr 17, s. 273–290.
Uspenaki F.I., Obrazovanje vtorovo bolgarskovo carstva, Odessa 1879.
Tomoski T., Srednovekoven Polog, „Istorija” 1976, nr 12, z. 1–2, s. 64–81.
Wasilewski T., Administracja bizantyńska na ziemiach słowiańskich i jej polityka wobec Słowian w XI-XII wieku, „Kwartalnik Historyczny” 1963, nr 70, z. 2, s. 304–319.
Zlatarski V.N., Namestnicy upraviteli na Balgarija prez caruvaneto na Aleksij I Komnin [w:] Izbrani proizvedenija, t. 2, Sofija 1984, s. 185–229.
Zlatarski V.N., Ustrojstvo Bolgarii i połoženije bolgarskovo naroda v pervoe vremia posle pokorenija ich Vasilijem II Bolgarobojceju [w:] Izbrani proizvedenija, t. 2, Sofija 1984, s. 120–140.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1999
OPEN ACCESS