Abstrakt
W artykule przeanalizowano rolę Albanii w konflikcie pomiędzy Josipem Brozem Titą a Józefem Stalinem w latach 1948–1953. Problem badawczy dotyczy znaczenia Albanii w jugosłowiańskich planach federacyjnych i wpływu rozłamu radziecko-jugosłowiańskiego na sytuację polityczno-ekonomiczną tego państwa. Celem pracy jest ukazanie ewolucji stosunków jugosłowiańsko-albańskich i mechanizmów podporządkowywania Albanii polityce mocarstw komunistycznych. Autor zastosował metodę historyczno-polityczną, analizując dokumenty dyplomatyczne, wspomnienia polityków komunistycznych oraz materiały dotyczące działalności Kominformu. W artykule wykazano, że Jugosławia dążyła do ścisłej integracji Albanii, obejmującej współpracę wojskową, gospodarczą i polityczną, a nawet rozważano włączenie Albanii do federacji jugosłowiańskiej. Omówione zostały: rozwój współpracy gospodarczej, wspólne projekty integracyjne i działalność frakcji projugosłowiańskiej w Albańskiej Partii Pracy. Autor podkreśla, że początkowo Stalin tolerował działania Tity wobec Albanii, jednak wzrost samodzielności Jugosławii i jej aktywność federacyjna na Bałkanach doprowadziły do gwałtownego konfliktu. Rezultaty analizy wskazują, że Albania odegrała ważną rolę w sporze Tito–Stalin, stając się zarówno przedmiotem rywalizacji politycznej, jak i narzędziem realizacji szerszych planów geopolitycznych na Bałkanach.
Bibliografia
Archiwum Ministerstwa Spraw Zagranicznych PRL: notatka z dwóch rozmów Naszkowski-Mołotow, Zorin z 8 i 10 lipca 1948 r.; Biuletyn Ambasady Ludowej Republiki Rumuńskiej, nr 25, [b.m. i d]; Poselstwo Ludowej Republiki Albanii, Biuletyn Informacyjny, nr 26, Warszawa [b.d.].
„Borba”, 25.09.1948, 12.11.1950, 31.05.1950, 17.05.1950.
Dokumienty o vrażdiebnoj i agresivnoj politikie Jugoslavskovo pravitielstva po otnoszenju k Narodnoj Riespublikie Bolgarii, Sofija 1952.
Federativna Narodna Republika Jugoslavije, Savezni Zavod za statistiku. Konačni rezultati popisa stanovišta od 15 marta 1948 godine, t. 9: Stanovništvo po nacionalnosti, s. XIV.
Foreign Relations of the United States, Diplomatic Papers 1945, vol. V: Europe, Washington 1967.
KPJ i makedonskoto nacionalno vprašanje. Zbornik na dokumenti, govori i statei od rakovoditele na KPJ po makedonskoto nacionalno vprašanje, Skopje 1949.
„Nowe Drogi”, lipiec–sierpień 1948, nr 10, s. 13–20.
„O Trwały Pokój, o Demokrację Ludową”, 1.12.1948, 29.11.1949, 9.06.1950, 30.06.1950, 4.08.1950.
„Prawda”, 23.01.1948, 28.01.1948, 7.07.1948, 21.10.1949, 26.10.1949, 2.02.1950.
Savezna narodna skupština. Stenografske beleške, t. 1, nr 1–7, Beograd 1954.
United Nations Official Records of the General Assembly Fifth Session Plenary Meetings. Verbatim Records of Meetings, t. 1: 19 September to 15 December 1950, New York.
United Nations General Assembly Sixth Session Official Records. Ad Hoc Political Committee, Palais de Chillot.
United Nations Official Records of the General Assembly Sixth Session. Annexes, 1951–1952.
United Nations Official Records of the General Assembly Sixths Session Plenary Meetings Verbatim Records of Meetings 6 November to 5 February 1951–1952, Paris.
Armstrong H. F., Tito and Goliath, London 1951.
Bartoszewicz H., Sowiecka polityka dominacji w Europie Środkowej i Południowo-Wschodniej, „Zeszyty Naukowe UJ. Prace Historyczne” 1993, z. 107, s. 35–49.
Bela knjiga o agresivnim postupcima Vlada SSSR, Poljske, Cehoslovačke, Madjarske, Rumunije, Bugarske i Albanije prema Jugoslaviji, Beograd 1951.
Bela knjiga o neprijateljskoj politici Vlade Narodne Republike Albanije prema Federativnoj Narodnoj Republici Jugoslavije, Beograd 1961.
Dedijer V., Izgubljena bitka J.V. Staljina, Sarajevo 1969.
Dedijer V., Josip Broz Tito. Prilozi za biografiju, Beograd 1953.
Dedijer V., Jugoslovensko-albanski odnosi (1939–1948). Na osnovu službenih dokumenta, pisma i drugog materijala sredio i obradio..., Beograd 1949.
Dżilas M., Rozmowy ze Stalinem, Paryż 1962.
Frasheri K., The History of Albania. A Brief Survey, Tirana 1964.
Freedman R. O., Economic Warfare in the Communist Bloc. A Study of Soviet Economic Pressure against Yugoslavia, Albania and Communist China, New York 1950.
Gavronov V., Stojković M., Medjunarodni odnosi i spoljna politika Jugoslavije, Beograd 1972.
Hoffman G. W., Neal F.W., Yugoslavia and the New Communism, New York 1962.
Istorija Albanskoj Partii Truda, Tirana 1982.
Johnson A. R., The Transformation of Communist Ideology: The Yugoslav Case 1945–1953, Cambridge, Mass.–London 1972.
Kurdelj E., Secanja. Borba za priznanje i nezavisnost Nove Jugoslavije 1944–1957, Beograd 1980.
Kofos E., Nationalism and Communism in Macedonia, Thessaloniki 1964.
Mates L., Nesvrstanost. Teorija i savremena praksa, Beograd 1970.
Nowak J. R., Albania [w:] Europejskie kraje demokracji ludowej 1944–1948, Warszawa 1972.
O’Ballance E., The Greek Civil War 1944–1949, London 1966.
Perović M., Ekonomski odnosi Jugoslavije i Albanije (1947–1948), Beograd 1951.
Pijade M., Izabrani govori i članci 1948–1949, Beograd 1950.
Pregled istorije Saveza komunista Jugoslavije, Beograd 1963.
Pribićević B., Sukob Komunističke Partije Jugoslavije i Kominforma, Beograd 1972.
Radonjić R., Sukob KPJ sa Kominformom i drustveni razvoj Jugoslavije 1948–1950, Zagreb 1975.
Radovanović L., Balkanski savez, „Jugoslovenska revija za međunarodno pravo” 1955, nr 1, s. 4–23.
Rubinstein A.Z., Yugoslavia and the Nonaligned World, Princenton-New Jersey 1970,
Rutyna Z., Jugosławia na arenie międzynarodowej 1943–1948, Warszawa 1981.
Shoup P., Communism and the Yugoslav National Question, New York 1968.
Stępniak W., Jugosławia a status żeglugi międzynarodowej na Dunaju po II wojnie światowej, „Z Dziejów Stosunków Polsko-Radzieckich: studia i materiały” 1977, t. 15, s. 159–170.
Stępniak W., Polityka mocarstw zachodnich wobec Jugosławii w latach 1948–1950, „Dzieje Najnowsze” 1981, nr 4, s. 95–116.
Stępniak W., Polityka zagraniczna Jugosławii w latach 1948–1950, Łódź 1976, maszynopis w zbiorach Biblioteki Uniwersytetu Łódzkiego.
Štrbac Č., Jugoslavija i odnosi između socijalističkih zemalja. Sukob KPJ i Informbiroa, Beograd 1975.
Tito J. Broz, Govori i članci, t. 5, Zagreb 1959.
Ulam A.B., Titoism and the Cominform, Connecticut 1971.
VcVicker C.P., Titoism. Pattern for International Communism, New York 1957.
Vinterhalter V., Povodom objavjivanja Bele knjige..., „Međunarodni problemi” 1951, nr 2–3.
Vukmanović -Tempo S., Revolucija koja teče. Memoari, t. 2, Beograd 1971.
Wolff R. L., The Balkans in Our Time, Massachusetts 1956.
Znamierowska E., Ewolucja stosunków między państwami bałkańskimi po II wojnie światowej, „Sprawy Międzynarodowe” 1973, z. 11, s. 55–62.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1999
OPEN ACCESS