Abstrakt
W artykule przeanalizowano sytuację Bośni wobec postępującej ekspansji osmańskiej w pierwszej połowie XV wieku. Problem badawczy dotyczy przyczyn stopniowego uzależniania państwa bośniackiego od Imperium Osmańskiego i wpływu konfliktów wewnętrznych oraz zróżnicowania religijnego na osłabienie kraju. Celem pracy jest przedstawienie mechanizmów politycznych i społecznych, które doprowadziły do utraty samodzielności Bośni. Autor wykorzystuje analizę źródeł historycznych i ustalenia historiografii dotyczącej dziejów średniowiecznej Bośni oraz ekspansji osmańskiej. W artykule wykazano, że po śmierci króla Tvrtka I kraj pogrążył się w walkach dynastycznych i rywalizacji wielkich rodów możnowładczych. Osmanowie wykorzystywali konflikty wewnętrzne, wspierając poszczególne stronnictwa i narzucając stopniowo zwierzchnictwo polityczne oraz obowiązek płacenia haraczu. Dodatkowym czynnikiem destabilizującym była obecność herezji bogomilskiej i napięcia między katolicyzmem a prawosławiem, co utrudniało współpracę z Węgrami i światem chrześcijańskim. Autor wskazuje, że już od 1415 roku Bośnia znalazła się w tureckiej strefie wpływów, a kolejne najazdy i interwencje osmańskie tylko pogłębiały jej zależność. Pewną poprawę sytuacji przyniosły dopiero wyprawy Władysława III z lat 1443–1444, które czasowo ograniczyły konflikty wewnętrzne. Rezultaty analizy wskazują, że osłabienie polityczne i społeczne Bośni przesądziło o jej podatności na ekspansję osmańską jeszcze przed ostatecznym podbojem kraju.
Bibliografia
Acta Bosne potissimum ecclesiastica, red. F. Fermandżin, Zagrebiae 1892.
Chalkokondyles L., De origine et rebus gestis Turcorum libri decem, „Corpus Scriptorum Historiae Byzantinae”, red. I. Bekker, Bonnae 1843.
I libri commemoriali della Repubblica di Venezia. Regesti, t. IV, Venezia 1896.
Listine o odnošajah izmedju Južnoga Slavenstva i Mletačke Republike, red. S. Ljubić, ks. IX, Zagreb 1890.
Monumenta Serbica spectantia historiam Serbiae, Bosnae, Ragusii, Viennae 1858.
Pius II, Commentarii rerum memorabilium que temporibus suis contigerunt, red. A. van Heck, Città del Vaticano 1984.
Poviest hrvatskih zemalja Bosne i Hercegovine, ks. I, red. H.K.D. Napredak, Sarajevo 1942.
Angelov D., Turskoto zavoevanije i borbata na balkanskite narodi protiv našestvenicite, „Istoričeski Pregled” 1953, R. 9, s. 381–397.
Babić A., Bosanski heretici [w:] Iz istorije srednjovjekovne Bosne, Sarajevo 1972, s. 197–204.
Babić A., Struktura srednjovjekovne bosanske države [w:] Iz istorije srednjovjekovne Bosne, Sarajevo 1972, s. 168–177.
Babinger F., Die Osmanen auf dem Balkan, München 1958.
Ćirković S., Herceg Stefan Vukčić-Kosača i njegovo doba, Beograd 1964.
Ćirković S., Istorija srednjovjekovne bosanske države, Beograd 1964.
Ćorović V., Historija Bosne, t. I, Beograd 1940.
Dinić M., Zemlje Hercega Sv. Save, „Glas Srpske Kraljevske Akademije” 1940, t. CLXXXII, s. 151–274.
Fine J. F. A., The Bosnian Church, A New Interpretation, New York–London 1975.
Fine J., The late Medieval Balkans. A critical survey from the late twelfth century to the Ottoman conquest, Michigan 1988.
Inalcik H., Ottoman methods of conquest, „Studia Islamica” 1964, t. II, s. 103–123. DOI: https://doi.org/10.2307/1595144
Jireček K., Istorija Srba, I deo, Beograd 1952.
Jorga N., Geschichte des Osmanischen Reiches, t. I: Bis 1451, Gotha 1908.
Jorga N., Notes et extraits pour servir à l’histoire des croisades au XVe siècle, t. III, Paris 1899.
Kovačević D., Prilog pitanju ranih bosansko-turskih odnosa, „Godišnjak Društva Istoričara B. i H.” 1960, R. 11, s. 257–263.
Kovačević D., Trgovina u srednjevjekovnoj Bosni, Sarajevo 1961.
Loos M., Dualist Heresy in the Middle Ages, Praha 1974. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-015-1212-1
Macurek I., Tureckaja opasnost’ i Srednjaja Evropa nakanune i vo vremja padenija Konstantinopolja, „Byzantinoslavica” 1953, t. 14, s. 133–143.
Mladenović M., The Osmanli conquest and the islamization of Bosnia, „Etudes Slaves et Est-Europeennes” 1959, t. 3, s. 219–226.
Mušeta-Aščerić V., Srednjovjekovna župa Vrhbosna. Problem granica i vlasti, „Prilozi” 1985, t. 20, s. 257–268.
Radonić J., Der Grossvojvode von Bosnien Sandalj Hranić-Kosaća, „Archiv für slavische Philologie” 1897, t. 19, s. 380–465.
Rokai P., Poslednje godine balkanske politike kralja Žigmunda (1435–1437), „Godišnjak Filozofskog fakulteta u Novom Sadu” 1969, t. 12/1, s. 89–109.
Šabanović H., Bosansko krajište 1448–1463, „Godišnjak Društva istoričara BiH” 1958, R. 9.
Šabanović H., Početak turske vlasti u Bosni, „Godišnjak Istoriskog društva BiH” 1956, R. 7.
Schmaus A., Der Neomanichäismus auf dem Balkan, „Saeculum” II, 1951, s. 271–299. DOI: https://doi.org/10.7788/saeculum.1951.2.jg.271
Shaw S., History of the Ottoman Empire and Modern Turkey, t. 1, Cambridge 1976. DOI: https://doi.org/10.1017/CBO9780511614965
Spremić M., Despot Djuradj Branković i kralj Alfons Aragonski, „Zbornik Filozofskog fakulteta” 1975, t. 15, nr 1, s. 127–142.
Spremić M., Turski tributari u XIVi XV veku, „Istorijski Glasnik” 1970, nr 1–2, s. 9–59.
Šunjić M., Prilozi za istoriju bosansko-venecijanskih odnosa 1420–1463, „Historijski Zbornik” 1961, R. 14.
Thalloczy L., Radivoj Sohn des Königs Stefan Ostoja von Bosnien 1429–1463 [w:] tegoż, Studien zur Geschichte Bosniens und Serbiens im Mittelalter, München–Leipzig 1914.
Thalloczy L., Studien zur Geschichte Bosniens und Serbiens im Mittelalter, München–Leipzig 1914.
Vukanović T., Srebrenica u srednjem veku, „Glasnik Državnog Muzeja u Sarajevu” 1946, t. 1, s. 71-72.
Wasilewski T., Historia Bułgarii, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1988.
Wasilewski T., Felczak W., Historia Jugosławii, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1985.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS