Abstrakt
Artykuł jest poświęcony reinterpretacji znaczenia bitwy pod Warną z 1444 roku w historiografii europejskiej. Autor analizuje problem oceny skutków klęski wojsk chrześcijańskich oraz jej miejsca w procesie podboju Bałkanów przez Osmanów. Podjęta została polemika z poglądem utrwalonym w historiografii, że bitwa warneńska miała przełomowe znaczenie dla osmańskiej ekspansji w Europie Południowo-Wschodniej. Celem pracy jest zakwestionowanie tej tradycyjnej interpretacji i wskazanie, że większą rolę odegrało zdobycie Konstantynopola w 1453 roku. Autor wykorzystuje krytyczną analizę źródeł łacińskich, greckich i tureckich, w tym kronik, listów oraz osmańskich relacji o wojnach Murada II. W artykule wykazano, że dla Osmanów bitwa pod Warną była jedynie jednym z epizodów walk w Europie, podobnie jak druga bitwa na Kosowym Polu w 1448 roku. Znaczenie Warny zostało natomiast wyolbrzymione przez europejską pamięć historyczną ze względu na śmierć młodego króla Władysława III. Rezultaty analizy wskazują, że decydującym wydarzeniem dla losów Bałkanów było zdobycie Konstantynopola przez Osmanów, natomiast Warna miała bardziej symboliczne niż strategiczne znaczenie.
Bibliografia
Beheim, M., Die Gedichte des Michel Beheim, red. H. Gille, I. Spriewald, t. 1–3, „Deutsche Texte der Mittelalter”, nr 60, 64, 65, Berlin 1968–1972.
Broquière B. de la, „Zadmorsko pătešestvie, red. V. Mutafčieva, Sofija 1968.
Cyriacus of Ancona, Journeys in the Propontis and the Northern Aegean 1444–1445, red. E. W. Bodnar, C. Mitchell, Philadelphia 1976.
Kallimach F., Philippi Callimachi Historia de rege Vladislao, wyd. I. Lichońska, T. Kowalewski, tłum. A. Komornicka, Warszawa 1961.
Piccolomini E. S., Historia de dieta Ratisponensi, red. J.D. Mansi [w:] tegoż, Pii II […] orationes politicae et ecclesiasticae, t. 3, Lucca 1759, Aneks III, s. 1–85.
Piccolomini E. S., Opera omnia, Basilae 1551.
Thuróczy J., Chronica Hungarorum, t. 1: Textus, red. E. Galántai, J. Kristó, Budapest 1985.
Thuróczy J., Chronica Hungarorum, t. 2: Commentarii ab anno 1301 usque ad annum 1487, red. E. Mályusz, J. Kristó, Budapest 1988.
Zotikos Paraspondylos, Hellenikon poiēma peri tēs machēs tēs Varnas, wyd. G. Moravcsik, Budapest 1935.
Zotikos P., Collection des monuments pour servir à l’étude de la langue néohéllenique, Nova Series V, red. E. Legrand, Athènes 1875, s. 51–84.
Babinger F., Von Amurath zu Amurath. Vor- und Nachspiel der Schlacht bei Varna, „Oriens” 1950, t. 3, z. 2, s. 229–263. DOI: https://doi.org/10.2307/1579440
Baum W., Kaiser Sigismund. Konstanz, Hus und Türkenkriege, Graz 1993.
Beldiceanu N., Timariotes chrétiens en Thessalie (1454/1455), „Südost-Forschungen” 1985, t. 44, s. 45–81.
Biskup Μ., Die Rivalität zwischen Jagellonen und Habsburgern um die böhmische und die ungarische Krone im 15. und Anfang des 16. Jahrhunderts, „Österreichische Osthefte” 1990, t. 32, z. 2 s. 269–281.
Braudel F., Kultura materialna, gospodarka i kapitalizm XV–XVIII w., t. 1–3, Warszawa 1992.
Coles P., La lutte contre les Turcs, Paris 1969.
Cvetkova B., Les institutions ottomanes en Europe, Wiesbaden 1978.
Cvetkova B., Pametnata bitka na narodite, wyd. 2, Sofija 1979.
Cvetkova B., Analyse des principales sources ottomanes du XVe s. sur les campagnes de Vladislav le Varnenien et Jean Hunyadi en 1443–1444, „Studia Albanica” 1968, t. 6, z. 1, s. 137–158.
Dąbrowski J., Rok 1444. Spór o traktat szegedyński, wyd. J. Grabacik, K. Pieradzka, Wrocław 1966.
Dąbrowski J., Władysław I Jagiellończyk na Węgrzech (1440–1444), „Rozprawy Historyczne Warszawskiego Towarzystwa Naukowego” t. 2, z. 1, Warszawa 1922.
Djurić J., Le crepuscule de Byzance, Paris 1994.
Dvořáková D., Stiborovci v Uhorsku, „Historický časopis” 1993, t . 41, z. 1, s. 3–22.
Dworzaczek W., Hetman Jan Tarnowski, Warszawa 1985.
Engel P., Magyarország és a török veszély Zsigmond korabán (1387–1437), „Századok” 1994, t. 128, z. 2, s. 273–287.
Europa 1500. Integrazionsprozesse im Widerstand. Staaten, Regionen, Personenverbände, Christenheit, red. P. Seibt, W. Eberhard, Stuttgart 1987.
Fekete L., Des Fethname über die Schlacht bei Varna, „Byzantinoslavica” 1953, t. 14, s. 258–270.
Gąsiorowski A., Zygmunt Luksemburski i Sędziwój z Szubina, czy o węgierskich apanażach rodziny Ścibora ze Ściborza [w:] Cracovia – Polonia – Europa: studia z dziejów średniowiecza ofiarowane Jerzemu Wyrozumskiemu w sześćdziesiątą piątą rocznicę urodzin i czterdziestolecie pracy naukowej, kom. red. K. Baczkowski i in., Kraków 1995, s. 493–503.
Göllner C., Turcica. Die europäischen Türkendrucke des XVI. Jahrhunderts, t. 1–3, Bucuresti–Berlin–Baden-Baden 1961–1978.
Grabski A.F., Polska w opiniach Europy Zachodniej XIV–XV wieku, Warszawa 1968.
Helmrath J., Das Basler Konzil 1431–1449. Forschungsstand und Probleme, Köln 1987.
Halecki O., Nowe uwagi krytyczne o wyprawie warneńskiej, „Rozprawy Wydziału Filologiczno-Historycznego Polskiej Akademii Umiejętności”, t. 70, z. 5, Kraków 1939.
Halecki O., Spór o Warneńczyka, „Teki Historyczne” 1958, t. 9, s. 16–34.
Historians of the Middle East, red. B. Lewis, P.M. Holt, Oxford 1962.
Huizinga J., Jesień średniowiecza, Warszawa 1994. DOI: https://doi.org/10.5089/9781451843606.001
Il Mediterraneo nella Seconda Metà del 500 alla luce di Lepanto, red. G. Benzoni, Firenze 1974.
Inalçik H., Oğuz M., Gazavat-i-sultan Murad bin M.eh. Han. Izladi ve Varna savaşlari (1443–1444). Üzerinde Anonim Gazavat-name, Ankara 1978.
Inalçik H., Ottoman Methods of Conquest, „Studia Islamica” 1954, t. 2, s. 103–129. DOI: https://doi.org/10.2307/1595144
Inalçik H., The Ottoman Empire. Conquest – Organisation and Economy, London 1978.
Inalçik H., Oğuz M., Yeni bulunmus bir „Gazavat-i-sultan Murad”, „Ankara Üniversitesi dil Tarih Coğrafya Fakültesi Dergisi” 1949, t. 7, z. 2, s. 481–495. DOI: https://doi.org/10.1501/Dtcfder_0000000741
Kissling H.J., Türkenfurcht und Türkenhoffnung im XV/XVI. Jahrhundert, „Südost-Forschungen” 1964, t. 23, s. 1–18.
Kosma V., Ho anekdotos kodikos 161 tes Chiou gia te synodo tes Florentias ten halose tes Thessalonikes to 1430 kai te mache tes Varnas, Athenai 1975.
Krzyżaniakowa J., Koncyliaryści, heretycy i schizmatycy, Kraków 1989.
Μályusz E., Kaiser Sigismund in Ungarn 1387–1437, Budapest 1990.
Matanov H., A Method of Conquest or a Stage of social Development, „Études balkaniques” 1989, z. 2, s. 72–77.
Meuthen E., Der Fall von Konstantinopel und der lateinischen Westen, „Historische Zeitschrift” 1983, t. 237, s. 1–35. DOI: https://doi.org/10.1524/hzhz.1983.237.jg.1
Meyer M. S., Economic Thought in the Ottoman Empire in the 14th – early 19th Centuries, „Archiv Orientalni” 1989, t. 57, z. 4, s. 305–318.
Pall F., Un moment decisif de l’histoire de Sud-Est Européen: la croisade de Varna, „Balcanica” 1944, t. 7, s. 102–120.
Pastor L., Histoire des papes depuis la fin du Moyen Age, t. 3, Paris 1892.
Pertusi, A., La situazione dell’Europa Orientale dopo la caduta di Smederevo (1439) in una lettera inedita di fra Bartolomeo di Giano [w:] Mélanges Ivan Dujčev, Paris 1979, s. 337–372.
Potkowski E., Warna 1444, Warszawa 1990.
Prochaska A., Ścibor ze Ściborzyc, „Rocznik Towarzystwa Naukowego w Toruniu” 1912, t. 19, s. 137–208.
Sbornik Varna 1444, red. M. Μichov, Sofija 1969.
Scheia S., Die Kreuzzüge als volkstümlich-messianische Bewegungen, „Deutsches Archiv für Erforschung des Mittelalters” 1991, t. 47, s. 119–138. DOI: https://doi.org/10.7788/daem.1991.47.1.119
Sigismund von Luxemburg. Kaiser und König in Mitteleuropa 1387-1437, red. J. Macek, E. Marosi, F. Seibt, Warendorf 1994.
Spieralski Z., Jana Tarnowskiego „Rozmowa o prowadzeniu wojny z Turkami (1542)”, „Studia i Materiały do Historii Wojskowości” 1987, t. 29, s. 287–312.
Swoboda W., Bizancjum w przekazach Annales Jana Długosza, „Balcanica Posnaniensia. Acta et Studia” 1989, t. 4, s. 27–55.
Swoboda W., Zapiski krytyczne i sprawozdania: Bistra Cvetkova, „Analyse des principales sources ottomanes du XVe s. sur les campagnes de Vladislav le Varnenien et Jean Hunyadi en 1443–1444”, „Studia Albanica”, Université de l’Etat de Tirana. Institut d’histoire et de linguistique, Tirana, 6(1968) z. 1, s. 137-158, „Studia Źródłoznawcze” 1971, t. 15, s. 260–261.
Swoboda W., Warna 1444, Kraków 1994.
Swoboda W., Znowu o Warnie, „Roczniki Historyczne” 1983, t. 49, s. 168–178.
Szakály F., Phases of Turco-Hungarian Warfare before the Battle of Mohacs (1365–1526), „Acta Orientalia Academia Scientiarum Hungaricae” 1979, t. 33, z. 1, s. 65–111.
Tazbir J., „Krzywoprzysiężca Władysław” w opinii potomnych, „Kwartalnik Historyczny” 1985, t. 92, z. 3, s. 511–532.
Tocci L. M., Ottaviano Ubaldini della Carda e una inedita testimonianza sulla battaglia di Varna (1444) [w:] Mélanges Eugène Tisserant, t. 7, Città del Vaticano 1964, s. 97–130.
Tuchman B. W., Odległe zwierciadło, czyli Rozlicznymi plagami nękane XIV stulecie, Katowice 1993.
Voigt G., Enea Silvio Piccolomini als Papst Pius der Zweite und sein Zeitalter, t. 1-3, Berlin 1856–1863. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111686165
Vries van der Velden E. de, L’élite byzantin devant l'avance turque à l'époque de la guerre civile de 1341 à 1354, Amsterdam 1989. DOI: https://doi.org/10.1163/9789004674097
Wenzel G., Stibor Vajda, Budapest 1874.
Zawaliński E., Polska w kronikach tureckich XV i XVI wieku, Stryj 1938.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS