Abstrakt
Artykuł dotyczy problemu istnienia i charakteru traktatu segedyńskiego z 1444 roku, poprzedzającego wyprawę warneńską. Autor analizuje wieloletni spór historiograficzny dotyczący tego, czy traktat rzeczywiście został zawarty i czy zachował się jego tekst. Celem pracy jest wykazanie, że dokument uznawany dotąd za list sułtana Murada II jest w rzeczywistości tekstem osmańskiego traktatu pokojowego. Autor wykorzystuje analizę dyplomatyczną dokumentów osmańskich i porównuje tekst oraz formę listu z 12 czerwca 1444 roku z późniejszymi traktatami turecko-polskimi. W artykule przedstawiono historię badań nad traktatem segedyńskim – od odkrycia korespondencji Cyriaka z Ankony przez Franciszka Palla po interpretacje Jana Dąbrowskiego i Oskara Haleckiego. Autor wskazuje, że dokument z kancelarii osmańskiej zawiera cechy typowe dla traktatu politycznego, a nie zwykłego listu dyplomatycznego. Rezultaty analizy wskazują, że tekst traktatu został prawdopodobnie zachowany i błędnie klasyfikowany przez wcześniejszych badaczy, co ma znaczenie dla oceny wydarzeń prowadzących do bitwy pod Warną.
Bibliografia
Abrahamowicz Z., Katalog dokumentów tureckich. Dokumenty do dziejów Polski i krajów ościennych w latach 1455–1672, Warszawa 1959.
Archiwum Główne Akt Dawnych (Warszawa), AKW, Dz. turecki, teczka 4, nr 6.
Codex epistolaris saeculi decimi quinti collectus opera Augusti Sokołowski, t. 1, cz. 1, Kraków 1876.
Długosz J., Ioannis Dlugossii… Historiae Polonicae Libri XII, t. 4, Kraków 1877.
Gazavât-ı Sultân Murâd b. Mehemmed Hân. İzladi ve Varna Savaşları (1443–1444) Üzerinde Anonim Gazavâtnâme, wyd. H. İnalcık, M. Oğuz, Ankara 1978.
Thuróczy J. de, Chronica Hungarorum, t. 1: Textus, wyd. E. Galántai, J. Kristó, Budapest 1985.
Menāhicü’l-İnşā. The earliest Ottoman chancery manual by Yahya bin Mehmed el-Kâtib from the 15th century. Text in facsimile with introduction and index, wyd. Ş. Tekin, Roxbury (Mass.) 1971.
Babinger F., Von Amurath zu Amurath. Von- und Nachspiel der Schlacht bei Varna 1444, „Oriens” 1950, t. 3, s. 229–249. DOI: https://doi.org/10.2307/1579440
Cvetkova B., Pametna bitka na narodite (Evropejskijat jugoiztok i osmanskoto zavoevanie – kraja na XIV i parvata polovina na XV v.), Varna 1979.
Dąbrowski J., „L’Année 1444”, „Bulletin International de l’Académie Polonaise des Sciences et des Lettres, Classe de Philologie – Classe d’Histoire et de Philosophie”, nr suppl. 6, Kraków 1952.
Dąbrowski J., Rok 1444. Spór o traktat szegedyński, Wrocław 1966.
Flemming B., The reign of Murad II: a survey (I),„Anatolica. Annuaire International pour les Civilisations de l’Asie Antérieure” 1994, t. 20, s. 249–267.
Halecki O., The Crusade of Varna. A Discussion of Controversial Problems, New York 1943.
Inalcık H., Byzantium and the origins of the crisis of 1444 under the light of Turkish sources [w:] Actes du XIIe Congrès International d’Études Byzantines, Ochride 10–16 Septembre 1961, t. 2, Beograd 1964, s. 159–163.
Inalcık H., Imtiyazat [w:] Encyclopaedia of Islam, t. 3, Leyden–London 1971, s. 1179–1189.
Pall F., Ciriaco d’Ancona e la Crociata contro i Turchi, Valenii de Munte 1937.
Potkowski E., Warna 1444, Warszawa 1990.
Skilliter S., William Harborne and the Trade with Turkey 1578–1582. A Documentary Study of the First Anglo-Ottoman Relations, London 1977.
Tazbir J., Krzywoprzysiężca Władysław w opinii potomnych, „Kwartalnik Historyczny” 1985, t. 92, s. 511–532.
Theunissen H., Ottoman-Venetian Diplomaties: the „Ahd-names”. The Historical Background and the Development of a Category of Political-Commercial Instruments together with an Annotated Edition of a Corpus of Relevant Documents, niepublikowana rozprawa doktorska, Utrecht 1991.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS