Słowa kluczowe
dramat staropolski
Jan Kochanowski
literatura historyczna
bohater tragiczny
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przeanalizowano sposób przedstawiania Władysława Warneńczyka w polskim dramacie XVII i XVIII wieku. Autorka bada, jakie elementy biografii historycznej króla oraz jakie współczesne autorom konteksty polityczne wpływały na wybór Warneńczyka jako bohatera literackiego. Celem pracy jest ukazanie mechanizmów kreowania postaci Warneńczyka w dramatach szkolnych, tragediach i literaturze historycznej epoki baroku oraz oświecenia. Autorka wykorzystuje analizę tekstów dramatycznych, programów teatralnych szkół jezuickich i pijarskich oraz utworów autorstwa Rzewuskiego i Niemcewicza. W artykule wykazano, że literatura dramatyczna przedstawiała Warneńczyka jako bohatera heroicznego, obrońcę chrześcijaństwa i wzór moralny. Wizerunek ten wyrastał z tradycji historiograficznej i poetyckiej zapoczątkowanej przez Jana Kochanowskiego. Autorka podkreśla, że dramat historyczny traktował przeszłość instrumentalnie, podporządkowując ją aktualnym potrzebom politycznym i wychowawczym. Postać Warneńczyka pełniła w dramacie staropolskim funkcję symbolicznego wzorca patriotycznego i moralnego, służącego interpretacji współczesnych problemów Rzeczypospolitej.
Bibliografia
Długosz J., Historiae Polonicae libri XII, red. A. Przeździecki, t. 4, Cracoviae 1877.
Kromer M., Kronika polska Marcina Kromera biskupa warmińskiego ksiąg XXX, t. I–II, Sanok 1857–1868.
Pastorius J., Florus Polonicus seu Polonicae historiae epitome nova, Lugduni Batavorum 1641.
Kwiatkiewicz J., Roczne dzieie kościelne od Roku Pańskiego 1198 aż do lat naszych, Kalisz 1695.
Solignac P.-J., Historya Polska, t. I–V, Wilno 1763–1767.
Stylus regiae et heroicae virtutis Vladislai Tertii..., Łuków 1731 (druk: Lublin 1731).
Victor coronatus, in majestate Rex, in castris Dux. Patriae vita, propriae amissio...: Supraśl 1722.
Bartkiewicz K., Obraz dziejów ojczystych w świadomości historycznej w Polsce doby Oświecenia, Poznań 1979.
Barycz H., Szlakami dziejopisarstwa staropolskiego, Wrocław 1981.
Borowy W., Wacław Rzewuski [w:] tegoż, O poezji polskiej w wieku XVIII, Kraków 1948, s. 43–56.
Chrzanowski I., „Władysław pod Warną” Niemcewicza jako utwór tendencyjny, „Pamiętnik Literacki” 1921, R. 19, s. 117–119.
Dihm J., Niemcewicz jako polityk i publicysta w czasie Sejmu Czteroletniego, „Prace Historycznoliterackie”, nr 29, Kraków 1928.
Dramat staropolski od początków do powstania sceny narodowej. Bibliografia, t. 2, cz. 1: Programy teatru jezuickiego, oprac. W. Korotaj, J. Szwedowska, M. Szymańska, Wrocław 1976.
Dramat staropolski od początków do powstania sceny narodowej. Bibliografia, t. 2, cz. 2: Programy teatru pijarskiego oraz innych zakonów i szkół katolickich, oprac. zespół W. Korotaja, Wrocław 1978.
Golański F.N., O wymowie i poezji, Wilno 1808.
Grabski A.F., Wiersze o klęsce warneńskiej, „Prace Polonistyczne” 1967, t. 23, s. 26–54.
Jakimowicz T., Temat historyczny w sztuce epoki ostatnich Jagiellonów, Warszawa 1985.
Kelera J., Tragedia oświeceniowo-sentymentalna w Polsce przed rokiem 1795, „Pamiętnik Literacki” 1958, R. 49, z. 3, s. 67–96.
Kielanowski L., Odyseja Władysława Warneńczyka, Londyn 1991.
Klimowicz M., Oświecenie, Warszawa 1977.
Kochanowski J., Dzieła polskie, oprac. J. Krzyżanowski, t. 1–2, Warszawa 1967.
Kostkiewiczowa T., Bohater literacki [w:] Słownik literatury polskiego oświecenia, Wrocław 1977, s. 41.
Kruczyński A., Teatr religijny w Polsce w XVIII w. [w:] Dramat i teatr religijny w Polsce, red. I. Słowińska, W. Kaczmarek, „Religijne tradycje literatury polskiej”, red. S. Sawicki, t. II, Lublin 1991, s. 99–133.
Kryda B., Wacław Rzewuski [w:] Pisarze polskiego oświecenia, red. T. Kostkiewiczowa, Z. Goliński, t. 1, Warszawa 1992, s. 90–117.
Markiewicz H., Postać literacka i jej badanie [w:] Autor – podmiot literacki – bohater, red. A. Martuszewska, J. Sławiński, „Z Dziejów Form Artystycznych w Literaturze Polskiej” 1983, t. 63, s. 93–108.
Mazanowa D., Dwa wizerunki Władysława III Warneńczyka („Strzemieńczyk” J. I. Kraszewskiego i „Warna”, Z. Kossak-Szczuckiej), „Sprawozdania z Czynności i Posiedzeń Łódzkiego Towarzystwa Naukowego” 1988, R. 42, z. 6, s. 1–12.
Niemcewicz J.U., Władysław pod Warną [w:] tegoż, Dzieła poetyczne wierszem i prozą, wyd. J.N. Bobrowicz, t. 5, Lipsk 1838, s. 108–210.
Okoń J., Dramat i teatr szkolny. Sceny jezuickie XVII wieku, „Studia Staropolskie”, t. 26, Wrocław 1970.
Pietraszko S., Doktryna literacka polskiego klasycyzmu, „Studia z Okresu Oświecenia”, t. 4, Wrocław 1966.
Ratajczkowa D., Wstęp [w:] Polska tragedia neoklasycystyczna, Wrocław 1988, s. III–CLXXXI.
Rzewuski W., Władysław pod Warną, Lwów 1760.
Rzewuski W., Władysław pod Warną [w:] Tragedie i komedie, oprac. i wstęp J. Majerowa, Warszawa 1962, s. 91–140.
Sarbiewski M.K., O poezji doskonałej, czyli Wergiliusz i Homer, przeł. M. Plezia, oprac. S. Skimina, Wrocław 1954.
Skoczek J., Wychowanie Jagiellonów, Lwów 1932.
Swoboda W., Warna 1444, Kraków 1994.
Szczerbicka-Ślęk L., W kręgu Klio i Kalliope. Staropolska epika historyczna, „Studia Staropolskie”, t. 36, Wrocław 1973.
Szyjkowski M., Dzieje tragedii w Polsce. Typ pseudoklasyczny, Kraków 1920.
Tazbir J., Krzywoprzysiężca Władysław w opinii potomnych, „Kwartalnik Historyczny” 1985, z. 3, s. 511–532.
Tazbir J., Polskie przedmurze chrześcijańskiej Europy. Mity a rzeczywistość historyczna, Warszawa 1987.
Witczak T., Średniowiecze. Warszawa 1990,
Wójcik Z., Historia powszechna XVII–XVIII wieku, Warszawa 1979.
Wójcik Z., Między traktatem andruszowskim a wojną turecką, Warszawa 1968.
Zielińska T., Magnateria polska jako warstwa społeczna, Wrocław 1977.
Ziomek J., Renesans, Warszawa 1976.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1997
OPEN ACCESS