U podłoża sukcesji bizantyńskiej Moskwy
Journal cover Balcanica Posnaniensia. Acta et studia, volume 4, year 1989, title Balcanica Posnaniensia. Acta et studia
PDF
BIBL

Słowa kluczowe

Moskwa trzeci Rzym
Bizancjum
Iwan III
Zofia Paleolog
prawosławie
sukcesja dynastyczna

Jak cytować

Kościelak, L. J. (1989). U podłoża sukcesji bizantyńskiej Moskwy. Balcanica Posnaniensia Acta Et Studia, 4, 87–94. https://doi.org/10.14746/bp.1989.4.7

Abstrakt

Autor analizuje genezę idei sukcesji bizantyńskiej w państwie moskiewskim i proces kształtowania się koncepcji Moskwy jako spadkobierczyni Bizancjum. Problem badawczy dotyczy politycznych, religijnych i dynastycznych podstaw tej ideologii oraz jej związku z przemianami Europy Wschodniej w XV i na początku XVI wieku. Celem pracy jest wykazanie, że źródeł idei sukcesji bizantyńskiej należy szukać nie tylko po upadku Konstantynopola w 1453 roku, lecz także w wcześniejszych kontaktach dynastycznych i politycznych Moskwy z Cesarstwem Bizantyńskim. Autor zastosował analizę historyczną źródeł politycznych, genealogicznych i ideologicznych, w tym listów Filoteusza oraz przekazów dotyczących małżeństw dynastycznych dynastii moskiewskiej. Wyniki badań wskazują, że już Wasyl I Dmitriewicz dążył do zrównania prestiżu Moskwy z Bizancjum poprzez związki rodzinne z dynastią Paleologów. Szczególne znaczenie przypisano małżeństwu Iwana III z Zofią Paleolog w 1472 roku, które umożliwiło Moskwie przejęcie symbolicznego dziedzictwa Bizancjum. Autor podkreśla również rolę teorii „Moskwy – trzeciego Rzymu”, rozwiniętej przez Filoteusza, która uzasadniała uniwersalne posłannictwo państwa moskiewskiego jako ostatniego centrum prawosławia. Ideologia sukcesji bizantyńskiej była rezultatem długotrwałego procesu politycznego i ideowego, wzmacniającego pozycję Moskwy jako nowego ośrodka chrześcijaństwa wschodniego.

https://doi.org/10.14746/bp.1989.4.7
PDF
BIBL

Bibliografia

Acta et diplomata graeca medii aevi sacra et profana, wyd. F. Miklosich, I. Müller, t. 3, Vindobonae 1865.

Cholmogorskaja letopis’ [w:] Polnoe sobranie russkich letopisej, t. 33, Leningrad 1977, s. 10–138.

Letopis’ po Lavrentievskomu spisku, Sankt Peterburg 1872.

L ’vovskaja letopis’, cz. 1 [w:] Polnoe sobranie russkich letopisej, t. 20, Sankt-Peterburg 1910, s. 1–418.

Nikiforovskaja letopis’ [w:] Polnoe sobranie russkich letopisej, t. 35, Moskva 1980, s. 32

Poslanie starca Filofeja к velikomu kniaziu Vasiliju, oprac. V.V. Kolesov [w:] Pamjatniki literatury Drevnej Rusi, red. L.A. Dmitrijev, D.S. Lihačev, t. 6, Moskva 1984, s. 436–440.

Povest’ o Temir-Aksake, oprac. tekstu, przekład i komentarz V.V. Kolesov [w:] Pamjatniki literatury Drevnej Rusi. XIV – seredina XV veka, oprac. i red. L.A. Dmitriev, D.S. Lichačev, Moskva 1981, s. 230–243.

Abrahamowicz Z., Sułtan osmański jako cesarz rzymski (kaiser-i Rūm), „Sprawozdania z posiedzeń Komisji Naukowych. Polska Akademia Nauk Oddziału w Krakowie” 1971, t. 15, z. 2, s. 409–413.

Bombaci A., Imperium osmańskie (cz. I), „Przegląd Orientalistyczny” 1966, z. 3, s. 179–192.

Čaev N.S., „Moskva — tretij Rim” v političeskoj praktike moskovskogo pravitel’stva XVI v., „Istoričeskie zapiski” 1945, t. 17, s. 3–23.

Čerepnin L.V., Obrazovanie russkogo centralizovannogo gosudarstva v XIV–XV vekah, Moskva 1960.

Gol’dberg A.L., K predystorii idei „Moskva — tretij Rim” [w:] Kul’turnoe nasledie Drevnej Rusi. Istoki. Stanovlenie. Tradicii, red. V.G. Bazanov i in., Moskva 1976, s. 111–116.

Grebeniuk V.P., Povest’ o Temir-Aksake [w:] Sbornik studenčeskich rabot filologičeskogo fakul’teta Ural’skogo universiteta, Sverdlovsk 1963, s. 116–124.

Grebeniuk V.P., „Povest’ o Temir-Aksake” i jejo literaturnaja sud’ba v XVI–XVII vekah [w:] Russkaja literatura na rubeže dvuh epoh (XVII – načalo XVIII v.), Moskva 1971, s. 185–206.

Kobrin V.B., Vlast’ i sobstvennost’ v srednevekovoj Rossii (XV–XVI vv.), Moskva 1985.

Lettenbauer W., Moskau das dritte Rom. Zur Geschichte einer politischen Theorie, München 1961.

Lihačev D.S., Kultura Rusi vremeni Andreja Rublëva i Jepifanija Premudrogo, Moskva–Leningrad 1962.

Lurie Ja.S., O vozniknovenii teorii „Moskva – tretij Rim”, „Trudy Otdela drevnerusskoj literatury” 1960, t. 16, s. 626–633.

Malinin V.N., Starec Eleazarova monastyrja Filofej i ego poslanija. Istoriko-literaturnoe issledovanie, Kiev 1901, dział Priloženija, s. 1–144.

Maslennikova N.N., K istorii sozdanija teorii „Moskva — tretij Rim”, „Trudy Otdela drevnerusskoj literatury” 1962, t. 18, s. 569–581.

Meyendorff J., O vizantijskom isihazme i jego roli v kul’turnom i istoričeskom razvitii Vostočnoj Evropy v XIV veke, „Trudy Otdela drevnerusskoj literatury” 1974, t. 29, s. 301–305.

Obolensky D., Medieval Russian culture in the writings of D.S. Likhachev, „Oxford Slavonic Papers” 1976, t. 9, s. 7–16.

Pašuto V.T., Floria B.N., Horoškevič A.L., Drevnerusskoe nasledie i istoričeskie sud’by vostočnogo slavjanstva, Moskva 1982.

Toumanoff C., Moscow the Third Rome: Genesis and Significance of a Politico-Religious Idea, „The Catholic Historical Review” 1955, vol. 40, nr 4, s. 411–447.