Abstrakt
Autor bada obecność i działalność przedstawicieli dynastii Rurykowiczów na Bałkanach w XII i XIII wieku. Problem badawczy dotyczy zakresu kontaktów rusko-bałkańskich oraz przyczyn pojawiania się książąt ruskich na terenach Bizancjum i Bałkanów. Celem pracy jest zebranie i analiza rozproszonych świadectw źródłowych dotyczących pobytu Rurykowiczów na południu Europy Wschodniej. Autor wykorzystuje metodę krytyki źródeł, analizując kroniki ruskie i bizantyńskie, źródła dyplomatyczne, hagiograficzne oraz epigraficzne. W artykule omówiono m.in. wyprawę Wiaczesława syna Włodzimierza Monomacha na Dorostolon w 1116 roku, małżeństwa dynastyczne z Komnenami i zesłania książąt połockich do Bizancjum. Szczególną uwagę poświęcono emigracji synów Jerzego Dołgorukiego po konflikcie z Andrzejem Bogolubskim oraz ich osiedleniu na Bałkanach dzięki wsparciu cesarza Manuela Komnena. Wyniki badań wskazują, że obecność Rurykowiczów na Bałkanach była zjawiskiem częstszym i bardziej zróżnicowanym, niż dotąd przypuszczano, a jej przyczynami były nie tylko wojny i polityka dynastyczna, lecz również wygnania, poszukiwanie azylu czy pielgrzymki. We wnioskach podkreślono znaczenie Bałkanów jako ważnego obszaru aktywności politycznej i kulturowej dynastii ruskiej w średniowieczu.
Bibliografia
Annales Posonienses, red. E. Madzsar [w:] Scriptores rerum Hungaricarum tempore ducum regumque stirpis Arpadianae gestarum, red. E. Szentpétery, t. 1, Budapestini 1937, s. 119–127.
Ioanni Cinnami, Epitome rerum ab Ioannis et Alexio Comnenis gestarum, red. A. Meineke, Bonnae 1836.
Ипатьевская летопись [w:] Полное собрание русских летописей, t. 2, Санкт-Петербург 1908.
Лаврентьевская летопись [w:] Полное собрание русских летописей, t. 1, Москва–Ленинград 1962.
Полное собрание русских летописей, t. 25: Московский летописный свод конца XV века, red. М.Н. Тихомиров, Москва–Ленинград 1949.
Путешествие Новгородского архиепископа Антония в Царьград в конце 12-го столетия, red. П.И. Савваитов, Санкт-Петербург 1872.
Aleksejev A. B., Połockaja zemla (Očerk istorii severnoj Bielorussii v IX–XIII v.), Moskva 1966.
Angelov B. St., Iz starata b”lgarskata, ruska i serbska literatura, t. 2, Sofija 1967.
Barsukov N., Istočniki russkoj agiografii, Sankt Peterburg 1882.
Baumgarten N. de, Genealogies et mariages occidentaux des Rurikides russes du Xe au XIIIe siècle, Roma 1927.
Baumgarten N. de, Staršaja vetv černigovskih Rurykovičej, „Letopis’ istoriko-rodosławnago obščestva” 1906, nr 4, s. 13–16.
Ferjančić B., Despoti v Vizantii i južnoslovenskim zemlama, Beograd 1960.
Frances E., Les relations russo-byzantines au XIIe siècle et la domination de Galicie au Bas-Danube, „Byzantinoslavica” 1959, t. 20, s. 57.
Georgijev E., Literatura na vtorata b”lgarskata deržava. Literatura na XIII v., Sofija 1977.
Grala H., Drugie małżeństwo Romana Mścisławowicza, „Slavia Orientalis” 1982, t. 31, nr 3–4, s. 115–127.
Grala H., Przyczynek do wiarygodności żywotu Eufrozyny księżniczki połockiej (w przygotowaniu).
Grala H., W sprawie pobytu Dołgorukowiczów w Bizancjum (w przygotowaniu).
Grala H., Z badań nad stosunkami rusko-bułgarskimi w XIII wieku (w przygotowaniu).
Györffy G., Das Güterverzeichnis des griechischen Klosters zu Szavaszentdemeter (Sremska Mitrovica) aus dem 12. Jahrhundert, „Studia Slavica ASH” 1959, t. 5, s. 9–74.
Handbuch der Geschichte Rußlands, red. M. Hellman, K. Zernack, G. Schramm, t. 1, z. 6, Stuttgart 1980.
Hruševski M., Istoria Ukrainy-Rusy, t. 2–3, Lwów 1905.
Janin R., Le siège de Constantinople et le patriarcat œcuménique. Les églises et les monastères, Paris 1953.
Každan A.P., Slavjanie w sostave gospodstvujuščego klasa vizantijskoj imperii v XI–XII vv. [w:] Slavjanie i Rossija. K 70-letiju so dnia roždenija S. A. Nikitina, Moskva 1972, s. 32–40.
Kulakovskij J., Gde nahodilas vičinskaja eparhia konstantinopolitanskogo patriarhata, „Vizantijskij Vremennik” 1897, t. 4, z. 3–4, s. 315–336.
Lampros S., Ho markianos kodex 524, „Neos Hellenomnemon” 1911, t. 8, s. 123–192.
Levčenko M.V., Očerki po istorii russko-vizantijskih otnošenij, Moskva 1956.
Longinov A.V., Rodstvennyja svjazi russkich knjazej s ugorskim korolevskim domom [w:] Trudy Vilenskogo Otdelenia Moskovskogo predvaritelnogo Komiteta po ustrojstvu v Vilnie XIII Arheologičeskogo sjezda, Wilno 1893.
Mošin V., O periodizacji rusko-južnoslovenskich literaturnych svjazej X–XV vv., „Trudy Otdela Drevnerusskoj Literatury” 1963, t. 19, s. 28–106.
Mošin V., Russkije na Afone i russko-vizantijskije otnošenija v XI–XII vv., „Byzantinoslavica” 1947–1948, t. 9, z. 1, s. 55–85.
Mutafčijev P., Proishodat na Asenevci, „Makedonski Pregled” 1928, t. 4, nr 4, s. 1–42.
Nikov P., B”lgaro-ungarskije otnošenija ot 1257 do 1277 goda, „Sb. BAN” 1920, t. 11, s. 60–110.
Nikov P., S”dbata na severozapadnite b”lgarski zemi prez srednite vekove, „B”lgarska istoričeska biblioteka” 1930, t. 3, nr 1, s. 86–153.
Pašuto V. T., Vnešnaja politika Drevnej Rusi, Moskva 1968.
Papp G., I monaci dell’Ordine di S. Basilio in Ungheria nel secolo XIII, „Analecta Ordinis S. Basilii Magni” 1949, ser. II, t. 1 (7), z. 1, s. 39–56.
Prawer J., Histoire du royaume latin de Jérusalem, t. 1, Paris 1969.
Prokofev V.G., Rostislav Michajlovič russkij knjaz XIII veka [w:] Jubilejnyj sbornik Russkogo Arheologičeskogo Obščestva v Korolestvie Jugoslavii, Belgrad 1936, s. 132–159.
Richard J., Le royaume latin de Jérusalem, Paris 1953.
Rozanov S.P., Jevfimija Vladimirovna i Boris Kolomanovič, „Izvestija Akademii Nauk SSSR. Serija VII. Otdelenije gumanitarnych nauk” 1930, cz. 1: nr 8, s. 585–599; cz. 2: nr 9, s. 649–671.
Swoboda W., Władysław [w:] Słownik starożytności słowiańskich, red. W. Kowalenko, G. Labuda, T. Lehr-Spławiński, t. VI, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1977, s. 515.
Ščapov Ja.N., Vizantijskoje i južnoslavjanskoje pravovoje nasledie na Rusi v XI–XIII vv., Moskva 1978.
Šestakov S.P., Vizantijski posol na Rus Manuil Komnen [w:] Sbornik statej v čest D.A. Korsakova, Kazan 1913, s. 366–381.
Tapkova-Zaimova V., Dolni Dunav – granična zona na vizantijski zapad. K”m istoriata na severnite i severozapadnite b”łgarski zemi kraja na X–XII v., Sofija 1976.
Tatiščev V.N., Istorija rossijskaja, t. II, Moskva–Leningrad 1963.
Tihomirov M.N., Istoričeskije svjazi russkogo naroda s južnymi Slavjanami s drevnejših vremen do poloviny XVII v. [w:] Slavjanskij sbornik, Moskva 1947, s. 125–201.
Voronin N.N., Andrej Bogoljubskij i Luka Hryzoberg (Iz istorii russko-vizantijskih otnošenij v XII v), „Vizantijskij Vremennik” 1962, t. 21, s. 29–50.
Wasilewski T., Administracja bizantyńska na Półwyspie Bałkańskim w XI–XII w. (maszynopis rozprawy doktorskiej), Warszawa 1963, Biblioteka IH UW, Pr. XVIIa 1134.
Wertner M., Boris und Rostislav. Beitrag zur Geschichte der russisch-polnisch-ungarischen Beziehungen, t. II: Rostislav von Halitsch und seine Familie, „Vierteljahresschrift für Heraldik, Sphragistik und Genealogie” 1889, t. 17, nr 2, s. 2, s. 178–194.
Zlatarski V., Istorija na b”lgarskata dăržava prez srednite vekove, t. 3, Sofija 1971.
Žavoronkov P.I., Dopolnenija k tretemu tomu ,,Reges” F. Delgera perioda nikejskoj imperii, „Vizantijskij Vremennik” 1980, t. 41, s. 183–193.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1989
OPEN ACCESS

