Abstrakt
Autor bada wpływ diaspory armeńskiej na sztukę i architekturę krajów bałkańskich w średniowieczu. Celem artykułu jest ukazanie okoliczności osiedlania się Ormian na Bałkanach i analiza wpływów artystycznych, jakie wywarli oni na kulturę regionu. Zastosowano metodę historyczno-porównawczą, wykorzystując źródła bizantyńskie, kroniki, relacje historyczne oraz analizę form architektonicznych i dekoracji artystycznej. W pracy omówiono przyczyny powstawania kolonii armeńskich, związane z przymusowymi przesiedleniami prowadzonymi przez cesarzy bizantyńskich, jak i dobrowolną emigracją. Szczególną uwagę poświęcono przesiedleniom Ormian do Tracji i Macedonii oraz roli paulicjan i innych grup religijnych pochodzenia armeńskiego. Wyniki badań wskazują, że obecność Ormian na Bałkanach przyczyniła się do przenikania rozwiązań architektonicznych i dekoracyjnych charakterystycznych dla sztuki armeńskiej do budownictwa średniowiecznej Bułgarii, Serbii i Macedonii. Autor podkreśla także znaczenie kolonii armeńskich jako pośredników kulturowych między Wschodem a Bałkanami. Diaspora armeńska odegrała ważną rolę w kształtowaniu artystycznego oblicza średniowiecznych Bałkanów i stanowiła istotny czynnik transferu kulturowego.
Bibliografia
Anna Komnena, Aleksjada, tłum. O. Jurewicz, t. 2, Wrocław 1972.
Alpago-Novello A., Beridze V., Lafontaine-Dosogne J., Art and Architecture in Medieval Georgia, Louvain-la-Neuve 1980.
Arpee L., History of Armenian Christianity, New York 1946.
Arutjunjan V.M., Safarjan S.A., Pamjatniki armjanskogo zodčestva, Moskva 1951.
Atiya A.S., Historia Kościołów wschodnich, Warszawa 1978.
Bartikian H., Encore un fois sur l’origine du nom „pauliciens”, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1972, t. 9, s. 445–451.
Bartikian M., Traces de sectateurs arméniens en Grèce septentrionale, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1964, t. 1, s. 331–346.
Beridze V., Neubauer E., Die Baukunst des Mittelalters in Georgien, Berlin 1980.
Boyadjiev S., Influences arméniennes dans l’architecture de l’église ronde de Préslav [w:] Atti del Primo Simposio Internazionale di Arte Armena, Bergamo 28–30 Giugno 1975, Venezia 1978, s. 35–52.
Brykowski R., Chrzanowski T., Kornecki M., Sztuka Rumunii, Wrocław 1979.
Cuneo M., Le basiliche paleocristiane armene, „Corsi di cultura sull’arte ravennate e bizantina” 1973, t. 20, s. 217–239.
Dachkievytch Y., Siméon Dpir Lehac’i. Qui est-il?, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1977, t. 12, s. 347–364.
Delvoye Ch., Apsis [w:] Reallexikon zur byzantinischen Kunst, t. 1, Stuttgart 1966.
Grousset R., Histoire de l’Arménie des origines à 1071, Paris 1947.
Haussig H.W., Historia kultury bizantyńskiej, Warszawa 1980.
Hasratian M., La salle à coupole du VIIe siècle de Dedmachene et les monuments similaires du Haut Moyen Âge en Arménie, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1973–1974, t. 10, s. 233–245.
Ilina M., Drevnejšie tipy žilišč Zakavkazja, „Soobščenija Instituta istorii i teorii arhitektury”, t. 5, Moskva 1946.
Ionescu G., Rapporti artistici – con riguardo all’architettura – tra la Romania e l’Armenia [w:] Atti del Primo Simposio Internazionale di Arte Armena. Bergamo 28–30 Giugno 1975, Venezia 1978, s. 293–312
Jakobson A.L., Očerk istorii zodčestva Armenii V–XVII v., Moskva 1950.
Khalpakhtchian G.Kh., Sur le problème des relations culturelles arméno-serbes, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1971, t. 8, s. 283–287.
Khatchatrian A., L’architecture arménienne du IVe au VIe siècle, Paris 1971.
Kiel M., Armenian and Ottoman influences on a group of village churches in North-Eastern Macedonia. A contribution to the history of art of the Armenian diaspora, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1971, t. 8, s. 267–282.
Kłosińska J., Sztuka bizantyńska, Warszawa 1975.
Kolandjian S.E., Les Arméniens en Transylvanie Xe–XVIIIe siècle, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1967, t. 4, s. 359–362.
Krause M., Ägypten [w:] Reallexikon zur byzantinischen Kunst, t. 1, Stuttgart 1966.
Kumor B., Historia Kościoła, t. 2, Lublin 1973.
Lang D.M., Armenia – kolebka cywilizacji, Warszawa 1975.
Lang D.M., Dawna Gruzja, Warszawa 1972.
Mapisashvili R., Tsintsadze V., The Art of Ancient Georgia, Leipzig 1979.
Milet G., L’ancien art Serbe, Paris 1919.
Mijatev K., Die mittelalterliche Kunst in Bulgarien, Sofia 1974.
Milović P., Les liens artistiques entre l’Arménie, la Géorgie et les pays yougoslaves au Moyen Âge [w:] Atti del Primo Simposio Internazionale di Arte Armena. Bergamo 28–30 Giugno 1975, Venezia 1978, s. 489–496.
Mnacakanjan S., Arhitektura armjanskih pritvorov, Erevan 1952.
Mnacakanjan S., Stepanjan N., Pamjatniki arhitektury v sovetskoj Armenii, Leningrad 1971.
Molé V., Sztuka Słowian południowych, Wrocław 1962.
Nanu I.S., Relazioni armeno-romane neĺl’architettura feudale della chiesa di Curtea de Argeș [w:] Atti del Primo Simposio Internazionale di Arte Armena. Bergamo 28–30 Giugno 1975, Venezia 1978.
Ormanian M., L’Eglise arménienne, Paris 1910.
Popescu I.A., Les contes de fées récits et traditions arméniens de Transylvanie, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1967, t. 4, s. 377–393.
Próchniak D., Eczmiadzyn w IV i V wieku. Z problematyki genezy chrześcijańskiej architektury Armenii, „Roczniki Humanistyczne KUL” 1978, t. 26, z. 4, s. 19–36.
Próchniak D., Materiały i technika konstrukcyjna w architekturze armeńskiej w okresie od IV do VII w., „Roczniki Humanistyczne KUL. Historia Sztuki” 1984, t. 32 (w druku).
Restle M., Athos [w:] Reallexikon zur byzantinischen Kunst, t. 1, Stuttgart 1966.
Restle M., Bethlehem [w:] Reallexikon zur byzantinischen Kunst, t. 1, Stuttgart 1966.
Sahinian A., Nouveaux matériaux concernant l’architecture arménienne du Haut Moyen Âge, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1967, t. 4, s. 193–202.
Tchanéva-Détchévska N., Sur quelques problèmes de l’architecture sacrale médiévale en Bulgarie – Parallèles avec l’Arménie [w:] Atti del Primo Simposio Internazionale di Arte Armena. Bergamo 28–30 Giugno 1975, Venezia 1978, s. 677–679.
Tschilirigirov A., Christliche Kunst in Bulgarien, Berlin 1978.
Volbach W.F., Lafontaine-Dosogne J., Byzanz und christiliche Osten, Berlin 1968.
Wasilewski T., Historia Bułgarii, Wrocław 1970.
Wasilewski T., Bizancjum i Słowianie w IX w., Warszawa 1972.
Yuzbashian K.N., De l’origine du nom „pauliciens”, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1972, t. 9, s. 355–397.
Yuzbashian K.N., Photius sur l᾽ origine du nom „pauliciens”, „Revue des études arméniennes. Nouvelle série” 1973–1974, t. 10, s. 185–188.
Zakrzewska-Dubasowa M., Historia Armenii, Wrocław 1977.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1989
OPEN ACCESS
