Abstrakt
Autor bada funkcjonowanie sztuki bizantyńskiej na ziemiach polskich poprzez analizę ikony Matki Boskiej z Dzieciątkiem znajdującej się w Szamotułach. Celem artykułu jest ukazanie społecznego i religijnego znaczenia tej ikony oraz jej miejsca w kulturze nowożytnej Rzeczypospolitej. Autor stosuje metodę analizy ikonograficznej i historycznej, wykorzystując źródła archiwalne, dokumenty kościelne oraz opisy kultu obrazu. W pracy szczegółowo omówiono formę artystyczną ikony, będącej kopią słynnej Matki Boskiej Kazańskiej, reprezentującej pośredni typ między Hodegetrią a Eleusą. Autor rekonstruuje historię obrazu od momentu sprowadzenia go do Szamotuł w XVII wieku przez Aleksandra Wolfa po rozwój lokalnego kultu cudownego wizerunku. Szczególną uwagę poświęcono relacjom o cudach i komisjom kościelnym badającym nadprzyrodzony charakter zjawisk związanych z ikoną. Wyniki badań pokazują, że ikona bizantyjska mogła zostać w pełni włączona do katolickiej kultury religijnej Rzeczypospolitej i funkcjonować jako przedmiot intensywnego kultu. Podkreślono trwałość oddziaływania tradycji bizantyńskiej w kulturze polskiej i jej zdolność do adaptacji w środowisku łacińskim.
Bibliografia
Descriptio miraculosae imaginis B.M.V. in Arce Szamotulensi, 1666, tekst w zaginionej księdze przechowywanej dawniej w archiwum parafialnym w Szamotułach [tytuł skrócony; autor podawany jako ks. Jan Wirobowski, także Walenty Jan Wiroboski].
Regestrum, archiwum parafialne w Szamotułach, opis ks. Franciszka Bonawentury Brzezińskiego.
Wielkimi wsławiona Cudami w Obrazie Sławney Kollegiaty Szamotulskiey Naydodtoynieysza Jedynego Boga Matka Maria W Roku 1666. dnia 15 Maia Swiatu Polskiemu za cudowną ogłoszona A W roku 1687. Za pozwoleniem Jasnie Wilmoznego Iegomości Xiędza Hieronima z Wielkiego Chrząstowa Wierzbowskiego [...] a zapilnym staraniem Wielebnego Duchowieństwa Szamotulskiego, do druku z Cudami podana, ku większey Chwale Bozey, y czći Boga Rodźicy Panny, w Poznaniu w Drukarni Xiędza Woyciecha Laktanskiego Roku 1687.
Dąb-Kalinowska B., Teologia ikony w II połowie XVII w., „Artium Quaestiones” 1983, t. 2, s. 35–56.
Gałka W., Dawny klasztor franciszkanów w Pyzdrach. Dokumentacja historyczno-architektoniczna PKZ, Poznań 1980.
Iwanoyko E., Ikona św. Jerzego szkoły nowogrodzkiej w zbiorach prywatnych w Poznaniu, „Zeszyty Naukowe UAM. Historia Sztuki” 1961, t. 3, s. 3–19.
Katalog zabytków sztuki w Polsce, t. 5, z. 23: Powiat szamotulski, Warszawa 1966.
Kałużyński Cz., Cudowny obraz Matki Boskiej Szamotulskiej (maszynopis, niepublikowana monografia), Szamotuły b.d.
Kuchowicz Z., Obyczaje staropolskie, Łódź 1975.
Lexikon der christlichen Ikonographie, t. 3, Rom–Freiburg–Basel–Wien 1971.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1989
OPEN ACCESS
