Abstrakt
Autor analizuje działalność Słowiańskiego Towarzystwa Dobroczynności w Petersburgu w kontekście ewolucji bułgarskiego ruchu narodowowyzwoleńczego w latach 1876–1878. Celem jest ukazanie politycznych i organizacyjnych form wsparcia udzielanego Bułgarom przez rosyjskie środowiska słowianofilskie w czasie walk o wyzwolenie spod panowania tureckiego. Zastosowano metodę historyczną, opierając się na materiałach archiwalnych, dokumentach rosyjskich organizacji słowianofilskich i literaturze dotyczącej kryzysu bałkańskiego drugiej połowy XIX wieku. W pracy przedstawiono genezę i rozwój petersburskiego Towarzystwa Dobroczynności, jego związki z rosyjskim panslawizmem i zaangażowanie w organizację pomocy politycznej, finansowej oraz wojskowej dla Bułgarów. Szczególną uwagę poświęcono stanowisku rosyjskich słowianofilów wobec powstań bułgarskich z lat 1875–1876 i sporom dotyczącym zakresu pomocy dla ruchu niepodległościowego. Autor ukazuje również rolę działaczy takich jak Mikołaj Kirejew czy Iwan Aksakow w organizowaniu wsparcia dla Bułgarów. Wyniki badań wskazują, że działalność Towarzystwa odegrała istotną rolę w umiędzynarodowieniu sprawy bułgarskiej i w mobilizacji rosyjskiej opinii publicznej wokół kwestii bałkańskiej. Autor dochodzi do wniosku, że rosyjski ruch słowianofilski był ważnym instrumentem polityki caratu na Bałkanach, choć nie był wolny od wewnętrznych sporów i rozbieżności ocen sytuacji bułgarskiej.
Bibliografia
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Leningrad (CGIAL): fond 651, jed. hr. 826, k. 4, lista członków komisji do zbioru datków dla Słowian bałkańskich w Petersburgu.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Leningrad (CGIAL): fond 1282, jed. hr. 819, k. 405, pismo Petersburskiego Słowiańskiego Towarzystwa Dobroczynności do ministerstwa spraw wewnętrznych, powiadamiające o zmianie na stanowisku prezesa.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 55, k. 57–58, Iwan Konobwiewski do Michała Pogodina 18/30 XI 1875.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 56, k. 37, Zarząd Kupców Moskiewskich do komitetu słowiańskiego w Moskwie 20 V/1 VI 1876; fond 1750, jed. hr. 56, k. 39 – 40, list A. Kirejewa do I. Aksakowa 22 V/3 VI 1876.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 56, k. 55–56, list W. Jonina do A. Wasilczikowa 1/13 VII 1876.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 56, k. 67, list W. Jonina do I. Aksakowa 11/23 VII 1876.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 56, k. 87–89, pismo Bułgarskiego Centralnego Towarzystwa Dobroczynności 14/26 IX 1876.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 56, k. 90–92 i 114, list T. Minkowa do I. Aksakowa 27 VII/8 VIII 1876, list BCBO do I. Aksakowa 1/13 VIII 1876;
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 74, k. 162–163, list A. Kirejewa do I. Aksakowa 22 VI/4 VII 1876.
Centralnyj Gosudarstvennyj Istoričeskij Arhiv, Moskva (CGIAM): fond 1750, jed. hr. 74, k. 169– 170 i 167–168, listy I. Kiszelskiego z 11/23 VII i S. Bobczewa z 30 VII/11 VIII 1876 do I. Aksakowa; fond 730, jed. hr. 1879, k. 1, wyciąg ze sprawozdania z działalności towarzystwa słowiańskiego w Petersburgu za lata 1868–1893.
„Golos”, 5/17 V 1876. DOI: https://doi.org/10.1093/nq/s5-V.105.17f
Osvoboždenie Bolgarii ot tureckogo iga. Sbornik dokumentov, t. 1: Osvoboditelnaja borba južnyh Slavjan i Rossija 1875–1877, Moskva 1961, s. 201, 214, 238, 293.
„Otečestvennyje Zapiski” VI 1876, s. 375.
„Russkij mir”, 21 IV/3 V 1876; 29 IV/11 V 1876.
„Russkij mir”, 21 IV/3 V 1876; 29 IV/11 V 1876.
Slavianskij Sbornik. Slavianskij vopros i russkoe obščestvo v 1867–1878 godah, Moskva 1948, s. 84, 112–117, 165.
Cičerin B. N., Zemstvo i Moskovskaja Duma. Zapiski prošlogo, t. 4, Moskva 1934.
Fortunatov P.K., Vojna 1877–1878 gg. i osvoboždenie Bolgarii, Moskva 1950.
Giza A., Słowianofile rosyjscy wobec kryzysu bałkańskiego w latach 1875–1878, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk–Łódź 1982.
Giza A., Słowianofile rosyjscy wobec sprawy bułgarskiej w 1876 roku, „Przegląd Humanistyczny” 1979, R. 23, nr 6, s. 75–86.
Kozmenko I., Russkoe obščestvo i aprelskoe bolgarskoe vosstanie 1876 goda, „Voprosy Istorii” 1947, nr 5, s. 95–108.
Nikitin S.A., Revoljucionnaja bor’ba v Bolgarii v 1875–1876 godah i Aprel’skoe vosstanie [w:] Osvoboždenie Bolgarii ot tureckogo iga. Sbornik statej, Moskva 1953, s. 40–41
Nikitin S. A., Slavianskie komitety v Rossii v 1858–1876 godah, Moskva 1960.
Novikova O. A., Vospominanija, „Russkaja Starina” 1912, nr 1.
Paskaleva V., Demokratična obštestvenost v zapadna Evropa i osvoboždeneto na B”lgarija ot tursko igo [w:] Osvoboždeneto na B”lgarija ot tursko igo. Sbornik stati, Sofija 1958, s. 44–81.
Stojanow Z., Zapiski z powstań bułgarskich 1870–1876, Warszawa 1971.
Wierzbicka K., Prasa Królestwa Polskiego wobec wyzwolenia Bułgarii 1876–1878, „Pamiętnik Słowiański” 1974, t. 24, s. 35–46.
Христов Х., Историческата роля на руския народ в нашето национално освобождение, „Ново време” 1977, н. 7, c. 35–46.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1989
OPEN ACCESS
