Staro-cerkiewno-słowiańskie apelatywy określające osoby będące u władz

Abstrakt

W artykule przeanalizowano staro-cerkiewno-słowiańskie apelatywy odnoszące się do osób sprawujących władzę oraz kierunki zmian ich znaczeń. Celem pracy jest wyjaśnienie rozwoju semantycznego terminów takich jak „cěsaŕь”, „cěsaŕ”, „król” i innych nazw określających władców w języku staro-cerkiewno-słowiańskim. Autor zastosował metodę analizy semantycznej i historyczno-językowej, odwołując się do materiału leksykalnego tekstów staro-cerkiewno-słowiańskich oraz porównań z greką, łaciną, językiem gockim i językami słowiańskimi. W pracy wykazano, że podstawowym czynnikiem wpływającym na rozwój znaczeń była motywacja polityczno-historyczna, rozumiana jako stopień powiązania wyrazu z określonym systemem władzy. Autor dowodzi, że termin „cěsaŕь” miał początkowo szerokie znaczenie i odnosił się do różnych typów władców, zarówno ziemskich, jak i sakralnych, natomiast forma „cěsaŕ” była ściśle związana z cesarstwem rzymskim. Analiza wykazała również różnice między południowosłowiańskim „cěsaŕь” a zachodniosłowiańskim „cesarz”, które mają odmienne pochodzenie i rozwój semantyczny. Autor wskazuje także na wpływ przekładów biblijnych i tradycji bizantyjskiej na kształtowanie się terminologii politycznej w językach słowiańskich. We wnioskach podkreślono, że ewolucja nazw władców odzwierciedlała przemiany polityczne, jak i oddziaływanie różnych kręgów kulturowych na słowiańską terminologię państwową.