Abstrakt
Artykuł poświęcony jest problemowi pochodzenia i legitymizacji tytułu carskiego w państwie zachodniobułgarskim, utożsamianym z państwem Komitopulów. Celem pracy jest wyjaśnienie, w jaki sposób władcy zachodniobułgarscy uzasadniali prawo do używania tytułu cara i jakie były źródła ich ideologii władzy. Autor zastosował metodę analizy historycznej źródeł bizantyńskich, kronik łacińskich i słowiańskich oraz materiału epigraficznego dotyczącego dynastii Komitopulów. W pracy wykazano, że państwo zachodniobułgarskie uważało się za spadkobiercę tradycji państwa presławskiego, a tytuł cara stanowił najważniejszy element tej ciągłości politycznej i ideologicznej. Szczególną uwagę poświęcono tytułowi „samodrżec”, będącemu słowiańskim odpowiednikiem bizantyńskiego „autokratora”, który pojawił się w inskrypcjach Iwana Władysława. Autor omawia także relacje bizantyńskich kronikarzy, którzy odmawiali władcom zachodniobułgarskim pełnoprawnego statusu cesarskiego, określając ich mianem buntowników lub tyranów. Istotne miejsce zajmuje analiza dwóch hipotez na temat źródeł uprawnień carskich Samuela. Pierwsza zakładająca koronację z inspiracji papieskiej, druga wskazuje na rolę własnego patriarchatu bułgarskiego. We wnioskach podkreślono, że ideologia carska państwa Samuela opierała się na kontynuacji tradycji pierwszego państwa bułgarskiego i na przejęciu bizantyńskich wzorców ceremonialnych oraz tytularnych.
Bibliografia
Annae Comnenae, Alexiadis (CB), t. 1, Bonnae 1839. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112691700-004
Ioannes Geometres Carmina [w:] Patrologia Graeca, wyd. J.P. Migne, t. 106, 1857–1866.
Ioannis Skylitzae Compendium Historiarum, wyd. I. Thurn, Berlin–New York 1973.
Kekaumenos, Cecaumeni Strategikon et incerti scriptoris de officiis regiis libellus, wyd. W. Wassilewsky, V. Jernstedt, Petropoli 1896.
Leonis Diaconi Historia, wyd. B. Hase, Bonnae 1828.
Letopis Popa Duklanina, wyd. F. Šišić, Beograd–Zagreb 1928.
Michel Psellos, Chronographie ou histoire d’un siècle de Byzance (976–1077), wyd. E. Renauld, Paris 1926.
Stephanos z Taronu, Der Stephanos von Taron armenische Geschichte, przeł. H. Gelzer, A. Burckhardt, Leipzig 1907.
Stephanos z Taronu, Stefanosa Taronskogo Asohika po prozvaniu V seobščaja istorija, przeł. N. Emina, Moskva 1864.
Adontz N., Samuel l’Armenien roi des Bulgares, „Mémoires de l’Académie Royale de Belgique, Classe de Lettres”, t. 38, Bruxelles 1938.
Antoljak S., Samuilovata država, Skopje 1969.
Dujčev I., Proučvanija v”rhu b”lgarskoto srednovekove, Sofija 1945.
Ferluga J., Jovan Skilica [w:] Vizantijski izvori za istoriju naroda Jugoslavije, t. 3, red. G. Ostrogorski, F. Barišić, Beograd 1966, s. 51–172.
Ostrogorski G., Avtokrator i samodržac. Prilog za istoriju vladalačke titulature u Vizantiji i u južnih Slovena, „Glas Srpske Kraljevske Akademije” 1935, t. 164, seria II, nr 84, s. 95–187.
Ostrogorski G., Sabrana dela, t. 4: Vizantija i Sloveni, Beograd 1970.
Popruženko M. S., Sinodik carja Borila, Sofija 1928.
Rozen W.R., Imperator Vasilij Bolgarobojca. Izvlečenija iz rukopisi Jahji Antiohijskogo, Sankt Peterburg 1883.
Schlumberger G., L’Épopée byzantine à la fin du Xe siècle, t. 2, Paris 1900.
Tsolákē Th., He synécheja tēs chronografías toū Ioánnou Skylítse (Joannes Skylitzes Continuatus), Thessalonikē 1965.
Vasiljevskij V.G., K istorii 976–986 godov (iz Al-Mekina i Ioanna Geometra), „Žurnal Ministerstva narodnogo prosveščenija” 1876, cz. 184, nr 3, oddz. II, s. 117–162.
Vojnov M., Bălgarskata dăržavna priemstvenost i Samuilova Bălgarija, „Istoričeski pregled” 1979, t. 35, nr 6, s. 5–25.
Zaimov J., Zaimova W., Bitolski nadpis na Ivan Vladislav samod”ržec b”lgarski. Starob”lgarski pametnik ot 1015/1016 g., Sofija 1970.
Zlatarski V., Istorija na b”lgarskata d”ržava prez srednite vekove, t. 1, cz. 2, Sofija 1971.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1985
OPEN ACCESS