Abstrakt
W artykule przedstawiono rozwój stosunków rusko-bułgarskich od początków państwowości obu narodów aż do XV wieku, ze szczególnym uwzględnieniem kontaktów kulturowych. Celem pracy jest ukazanie znaczenia Bułgarii w politycznych, handlowych i religijno-kulturalnych relacjach Rusi z Bizancjum oraz światem słowiańskim. Autor zastosował metodę analizy źródeł kronikarskich, przede wszystkim „Powieści minionych lat” oraz literatury dotyczącej kontaktów politycznych i kulturowych między Bułgarią a Rusią. W pracy wykazano, że już najstarsze źródła ruskie postrzegały Bułgarię jako ważny ośrodek kultury słowiańskiej i pośrednika między Rusią a Bizancjum. Szczególne znaczenie przypisano wydarzeniom związanym z chrystianizacją Bułgarii i rozpowszechnieniem języka słowiańskiego w liturgii oraz administracji państwowej. Autor omawia także wojny bułgarsko-bizantyjskie za panowania Symeona i rolę Rusi w polityce bałkańskiej X wieku, zwłaszcza podczas wypraw Światosława Igorewicza nad Dunaj. W artykule podkreślono, że kontakty polityczne i militarne stworzyły podstawy dla trwałych więzi kulturowych, obejmujących piśmiennictwo, religię i tradycję literacką. Bułgaria odegrała kluczową rolę w przekazywaniu kultury bizantyńsko-słowiańskiej na Ruś i stała się jednym z głównych centrów oddziaływania cywilizacji prawosławnej w Europie Wschodniej.
Bibliografia
Akty russkogo na Svjatom Afone monastyrja sv. velikomučenika i cenitelja Pantelejmona, Kiev 1878.
Anna Komnena, Aleksjada, wstęp, tłum., koment. O. Jurewicz, t. 1–2, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1972.
Anna Komnina, Aleksiada, wstęp, tłum., koment. J.N. Ljubarski, Moskva 1965.
Georgios Acropolites, Georgii Acropolitae opera, wyd. A. Heisenberg, „Bibliotheca scriptorum Graecorum et Romanorum Teubneriana”, Lipsiae 1903.
Michaelis Attaliotae historia. Opus a W. Bruneto de Presle instituti Gallici. Socio inventum descriptum currectum, wyd. I. Beccerus, Bonnae 1853. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112685242
Polnoe sobranie russkih letopisej, t. 1: Lavrentevskaja letopis i Suzdalskaja letopis po Akademičeskomu spisku, Moskva 1962.
Polnoe sobranie russkih letopisej, t. 2: Ipatevskaja letopis, Moskva 1962.
Polnoe sobranie russkih letopisej, t. 9: Patriaršaja ili Nikonovskaja letopis, Moskva 1965.
Povest vremennyh let, cz. 1, Moskva–Leningrad 1950.
Angelov B.S., K voprosu o načale russko-bolgarskich literaturnych svjazej, „Trudy Otdela Drevnerusskoj Literatury”, t. 14, Moskva–Leningrad 1958, s. 132–138.
Angelov B.S., Pohvala carju Simeonu [w:] Izbornik Svjatoslava 1073 g. Sbornik statej, Moskva 1977, s. 247–256.
Angelov D., Bogomilstvo v Bolgarii, Moskva 1954.
Bagrjanorodnyj K., Ob upravlenii gosudarstvom [w:] „Izvestija Gosudarstvennoj Akad. istorii mater. Kultury” 1931, nr 91, s. 8–10.
Čertkov A., Opisanie pohoda velikogo knjazja Svjatoslava Igoreviča na bolgar i grekov v 967–971 godah, „Russkij Istoričeskij Sbornik” 1843, t. 6, z. 3–4, s. 97–380.
Dąbek-Wirgowa T., Historia literatury bułgarskiej. Zarys, Wrocław–Warszawa–Kraków–Gdańsk 1980.
Dinekov P.N., O rasprostranenii drevnebolgarskoj literatury na Rusi [w:] Kulturnoe nasledie Drevnej Rusi. Istoki, stanovlenie, tradicii, Moskva 1976, s. 27–31.
Dmitriev L. A., Rol i značenie mitropolita Kipriana v istorii drevnerusskoj literatury, „Trudy Otdela Drevnej Literatury” 1963, t. 19, s. 215–254.
Gorina L.V., Iz istorijata na knižovnoto nasledstvo na Evtimij T”rnovski v Rusija [w:] B”lgarija v sveta ot drevnostta do naši dni, t. 1, Sofija 1979, s. 326–331.
Grekov B.D., Kievskaja Rus, Moskva–Leningrad 1939.
Gyóni M., La première mention historiques des Vlaques des Monts Balkans, „Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae” 1952, t. 4, s. 497–498.
Historia literatury rosyjskiej, red. M. Jakóbiec, t. 1, Warszawa 1976.
Ноroškevič A.L., Russkoe gosudarstvo v sisteme meždunarodnyh otnošenij konca XV — načala XVI v, Moskva 1980.
Istorija russkoj literatury, t. 1: Drevnerusskaja literatura. Literatura XVIII veka, Leningrad 1980.
Istrin V.M., Hronika Georgija Amartola, t. 1, Petrograd 1920.
Ivanov I., Bogomilski knigi i legendi, Sofija 1925.
Jacimirskij A.I., Grigorij Camblak, Sankt Peterburg 1904.
Jurewicz O., Andronik I Komnenos, Warszawa 1962.
Kalajdovič K., Ioann Ekzarh bolgarskij, Moskva 1824.
Karajoanopulos J., Beležki vărhu văstanieto na Komitopulite [w:] Bălgarija v sveta ot drevnostta do naši dni, t. 1, Sofija 1979, s. 311–317.
Karyškovskij P.O., Russko-bolgarskie otnošenija vo vremja balkanskih vojn Svjatoslava, „Voprosy Istorii” 1951, t. 8, s. 101–105.
Kuksewicz Z., Zarys filozofii średniowiecznej. Filozofia bizantyjska, krajów zakaukaskich, słowiańska, arabska i żydowska, Warszawa 1982.
Levčenko M.V., Borba za Bolgariju vo vtoroj polovine X v. [w:] tegoż, Očerki po istorii russko-vizantijskih otnošenij, Moskva 1956, s. 238–290.
Levčenko M.V., Očerki po istorii russko-vizantijskih otnošenij, Moskva 1956.
Lihačev N.P., Inoka Fomy slovo pohvalnoe o blagovernom velikom knjaze Borise Aleksandroviče [w:] Pamjatniki drevnej pismennosti i iskusstva, t. 168, Sankt Peterburg 1908.
Litavrin G.G., Bolgarija i Vizantija v XI–XII vv., Moskva 1960.
Medynceva A.A., Drevnerusskie nadpisi Novgorodskogo Sofijskogo sobora XI–XIV veka, Moskva 1978.
Mošin V., Russkie na Afone i russko-vizantijskie otnošenija v XI–XII vv., cz. 1, „Byzantinoslavica” 1947–1948, t. 9, s. 55–85.
Mošin V., Russkie na Afone i russko-vizantijskie otnošenija v XI–XII vv., cz.2, „Byzantinoslavica” 1950, t. 11, s. 32–60.
Mutafčiev P., Russko-bolgarskie otnošenija pri Svjatoslave, „Seminarium Kondakovianum” 1931, t. 4, s. 77–94.
Pašuto V.T., Očerki po istorii Galicko-Volynskoj Rusi, Moskva 1950.
Pašuto V.T., Vnešnjaja politika Drevnej Rusi, Moskva 1968.
Popruženko M.G., Kozma Presviter i novgorodski eretiki XV v. [w:] Sbornik v čest na prof. Miletič, Sofija 1933, s. 321–332.
Romaniuk K., Apokryfy. II: Nowy Testament [w:] Encyklopedia katolicka, t. 1, Lublin 1973, kol. 758–766.
Rozov N.N., Kniga v Rossii v XV veke, Leningrad 1981.
Saharov A.N., Diplomatija Svjatoslava, Moskva 1982.
Šekera I.M., Kiïvska Rus XI st. u miżnarodnih vidnosinah, Kiïv 1967.
Snegarov I., K istorii kulturnyh svjazej meždu Bolgariej i Rossiej v konce XIV – načale XV vv. [w:] Meždunarodnye svjazi Rossii do XVII veka, Moskva 1961, s. 257–277.
Sobolevskij A.I., Perevodnaja literatura Moskovskoj Rusi XIV–XVII vekov, Sankt Peterburg 1903.
Solovev S.M., Istorija Rossii s drevnejših vremen, ks. 1, cz. 1–2, Moskva 1962.
Soloviev A., Histoire du monastère russe au Mont Athos, „Byzantion” 1933, t. 8, s. 213–238.
Starobălgarska literatura. Izsledovanija i materiali. Bălgaro-ruski literaturni vrăzki prez srednovekoveto, t. 2, Sofija 1977.
Sreznevskij I.I., Drevnie pamjatniki russkogo jazyka i pisma X–XIV vv., Sankt Peterburg 1882.
Sreznevskij I.I., Materialy dlja slovarja drevnerusskogo jazyka, t. 1, Sankt Peterburg 1893.
Tihomirov M.N., Pohody Svjatoslava v Bolgariju [w:] tegoż, Istoričeskie svjazi Rossii so slavjanskimi stranami i Vizantiej, Moskva 1969, s. 111–117.
Uspenskij F., Obrazovanie Vtorogo Bolgarskogo carstva, Odessa 1879.
Vasilevskij V.G., Dva pisma Mihaila VII Duki [w:] tegoż, Trudy, t. 2, cz. 1, Sankt Peterburg 1909, s. 37–44.
Veselovskij A.N., Razyskanija v oblasti russkogo duhovnogo stiha, Sankt Peterburg 1889.
Vostokov A.H., Opisanie russkih i slavjanskih rukopisej Rumjančevskogo muzeja, Sankt Peterburg 1842.
Wasilewski T., Historia Bułgarii, Wrocław–Warszawa–Kraków 1970.
Zimin A.A., Osnovnye problemy reformacionno-gumanističeskogo dviženija v Rossii XIV–XVI vv. [w:] Istorija, folklor, iskusstvo slavjanskich narodov, Moskva 1963, s. 91–119.
Zlatarski W.N., Geschichte der Bulgaren, t. 1, Leipzig 1918.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1985
OPEN ACCESS