Słowa kluczowe
herezja
Bułgaria średniowieczna
Kosma Prezbiter
dualizm
społeczeństwo feudalne
Jak cytować
Abstrakt
Artykuł poświęcony jest genezie, doktrynie i społecznym uwarunkowaniom bogomilizmu w średniowiecznej Bułgarii. Celem pracy jest ukazanie bogomilizmu jako zjawiska religijnego i społecznego funkcjonującego w realiach bułgarskiego średniowiecza. Autor zastosował metodę analizy źródeł polemicznych, zwłaszcza traktatu Kosmy Prezbitera oraz późniejszych tekstów antyheretyckich bizantyńskich i bułgarskich. Omówione zostały podstawowe elementy doktryny bogomiłów, takie jak przeciwstawienie świata ducha i materii, odrzucenie kultu świętych, krzyża i struktur kościelnych oraz idealizacja ubóstwa. Szczególną uwagę poświęcono społecznym podstawom popularności ruchu, zwłaszcza wśród ubogich warstw ludności obciążonych rosnącymi daninami i zależnością feudalną. Autor podkreślił trudności badawcze wynikające z przewagi źródeł tworzonych przez przeciwników bogomilizmu nad tekstami pochodzącymi ze środowiska heretyków. W jego ocenie bogomilizm był nie tylko herezją religijną, lecz także formą protestu wobec przemian społecznych i politycznych zachodzących w Bułgarii od X wieku.
Bibliografia
Le Traité contre les Bogomiles de Cosmas le Prêtre, t łum., wyd. H.Ch. Puech, A. Vaillant, Paris 1945.
Popruženko M.G., Kozma Prezviter b”lgarskij pisatel X veka, „B”lgarski Starini”, t. 12, Sofija 1936.
Eutymiusz Zigabenus, De haeresi Bogomilorum narratio [w:] Die Phundagiagiten. Ein Beitrag zur Ketzergeschichte des byzantinischen Mittelalters, wyd. G. Ficker, Leipzig 1908, s. 87-111.
Popruženko M.G., Sinodik carja Borila, „B"lgarski Starini”, t. 8, Sofija 1928.
Angelov D., Aperçu sur la nature et ľ histoire du bogomilisme en Bulgarie [w:] Hérésies et sociétés dans l’Europe préindustrielle 11e–18e s., red. J. Le Goff, Paris–La Haye 1968, s. 75–82. DOI: https://doi.org/10.1515/9783111677439-009
Angelov D., Bogomilstvoto w B”lgarija, Sofija 1969.
Balota A., Bogomilismul și cultura maselor populare din Bulgaria și țările române, „Romanoslavica” 1964, t. 10, s. 19–71.
Dujčev I., I Bogomili nei paesi slavi e la loro storia [w:] L’Oriente cristiano nelle storia della civilta, Roma 1964, s. 619–641.
Ivanov J., Bogomilski knigi i legendy, Sofija 1925.
Lambert M.D., Medieval heresy. Popular movements from Bogomil to Hus, London 1977.
Loos M., Dualist heresy in the Middle Ages, Praha 1974. DOI: https://doi.org/10.1007/978-94-015-1212-1
Molé W., Bogomilcy [w:] Słownik starożytności słowiańskich, red. W. Kowalenko, G. Labuda, T. Lehr-Spławiński, t. I, Wrocław–Warszawa–Kraków 1961, s. 136–138.
Nelli R., Bogomilisme [w:] Dictionnaire des hérésies méridionales, Tolouse 1968, s. 74–78.
Obolensky D., The Bogomils. A Study in Balkan Neo-Manicheism, Cambridge 1948.
Primov B., B"lgarija kato centr na anticirkovna i eretičeska dejnost, „Istoričeski Pregled” 1959, t. 2, s. 36–72.
Soloviev A., Autour des Bogomiles, „Byzantion” 1952, t. 22, s. 81–104.
Turdeanu E., Apocryphes bogomiles et apocryphes pseudo-bogomiles, „Revue d’Histoire des Religions” 1950, nr 1, s. 22–52; nr 2, s. 176–218. DOI: https://doi.org/10.3406/rhr.1950.5754
Vaillant A., Un apocryphe pseudo-bogomiles: La Vision d’Isaie, „Revue des Etudes Slaves” 1963, t. 42, s. 109–121. DOI: https://doi.org/10.3406/slave.1963.1811
Werner E., Die Bogomilen in Bulgarien Forschungen und Fortschritte, „Studi Medievali” 1962, t. 3, s. 249–278.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1985
OPEN ACCESS