Słowa kluczowe
pierwsze państwo bułgarskie
Presław
chrystianizacja
architektura
kultura średniowieczna
Jak cytować
Abstrakt
W artykule przedstawiono rozwój sztuki bułgarskiej w okresie pierwszego państwa bułgarskiego od VII do XI wieku. Celem pracy jest ukazanie genezy, ewolucji i specyfiki sztuki starobułgarskiej w kontekście przemian politycznych, religijnych oraz kulturowych zachodzących na Bałkanach. Autorka zastosowała metodę historyczno-artystycznej analizy architektury, rzeźby, malarstwa i sztuki użytkowej, zestawiając je z procesami etnogenezy i chrystianizacji Bułgarów. W pracy wykazano, że kluczową cezurą w rozwoju sztuki był chrzest Bułgarii po 864 roku, który doprowadził do przejścia od sztuki pogańskiej do chrześcijańskiej. Autorka podkreśla, że sztuka pierwszego państwa bułgarskiego stanowiła syntezę wielu tradycji: antycznej kultury śródziemnomorskiej, sztuki bizantyńskiej, elementów islamu, tradycji słowiańskich i dziedzictwa Protobułgarów. W tekście dużo uwagi poświęcono monumentalnej architekturze Presławia, warsztatom artystycznym związanym z ośrodkami państwowymi i klasztorami oraz rozwojowi ceramiki artystycznej IX–X wieku. Wnioski autorki wskazują, że sztuka bułgarska epoki pierwszego państwa była twórczym i oryginalnym zjawiskiem kulturowym, które wykształciło własny styl dzięki adaptacji i przetwarzaniu wpływów zewnętrznych.
Bibliografia
Aboba-Pliska, „Izvestija Russkago Arheologičeskago Instituta v Konstantinopole”, t. 10, Warna 1905.
Akrabova-Ždanova I., Dekorativna keramika ot Tužlalăka v Preslav, „Razkopki i proučvanija” 1949, t. 3, s. 101–126.
Akrabova-Ždanova I., Novo v Patlejna sled Jordan Gospodinov [w:] Preslav, t. 1, Sofija 1968, s. 69–80.
Akrabova-Ždanova I., Rabotilnica za risuvana keramika na jug ot Krăglata cărkva v Preslav, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1955, t. 20, s. 487–510.
Antonova V., Novi proučvanija v starobălgarskoto ukreplenie pri s. Car Krum (Čatalar) prez 1959 g. [w:] Izsledovanija v pamet na K. Škorpil, Sofija 1961, s. 131–153.
Bell G. L., Palace and Mosque at Ukhaidir. A Study in Early Mohammadan Architecture, Oxford 1914.
Beševliev V., Die protobulgarischen Inschriften, Berlin 1963. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112735510
Brentjes B., Die orientalische Welt, Berlin 1970.
Chehab M., The Umayyad Palace at Anjar, „Ars Orientalis” 1963, t. 5, s. 17–25.
Cončeva M., Cărkvata Sv. Georgi v Sofija, Sofija 1979.
Dontčeva-Petcova L., Une croix pectorale – reliquaire en or récemment trouvée à Pliska, „Cahiers Archéologiques” 1976, t. 25, s. 59–66.
Feher G., Voennoto delo na Prabălgarite, Sofija 1938.
Gospodinov J., Novi nahodki v Preslav, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1948, t. 15, s. 82–86.
Gospodinov J., Razkopki v Patlejna, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1914, t. 4, s. 111–128. DOI: https://doi.org/10.1038/scientificamerican08221914-128
Grabar A., Sculptures byzantines de Constantinople, Paris 1963.
Grinčenko V.A., Pamjatnik VIII v. u s. Voznesenski na Zaporožije, „Arheologija” 1950, t. 3, s. 37–63.
Hamilton R.W., Grabar O., Khirbat al Mafjar – an Arabian Mansion in the Jordan Valley, Oxford 1959.
Hoddinott R., Zapadni vlijanija vărhu Krăglata cărkva v Preslav, „Arheologija” 1968, t. 10, nr 1, 20–32
Istorija na B”lgarskoto izobrazitelno izkustvo, t. 1, Sofija 1976.
Ivanov J., Le costume des anciens bulgares [w:] L’Art byzantine chez les Slaves, t. 1, Paris 1930, s. 325–333.
Ivanova V., Razkopki na Avradaka v Preslav, „Razkopki i proučvanija” 1949, t. 3, s. 13–61.
Ivanova-Mavrodinova V., Za ukrasata na răkopisite ot Preslavskata knižovna škola [w:] Preslav, t. 1, Sofija 1968, s. 80–124.
Jakobson A.L., K izučeniju rannesrednevekovnoj bălgarskoj arhitektury, „Vizantijskij Vremennik” 1968, t. 28, s. 192–206.
Karaman L., Iz kolijevke hrvatske prošlosti, Zagreb 1930.
Karasimeonov P., Neue Ausgrabungen in der Residenz von Pliska, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1943, t. 14, s. 136–168.
Madarskijat konnik, Sofija 1956.
Marcais G., L’Art de l’Islam, Paris 1946.
Maršak B. I., Skalon K. M., Pereščepinskij klad, Leningrad 1972.
Marutjan A., Zvartnoc i pamiatniki tipa Zvartnoc, Erevan 1963.
Mavrodinov N., Prab”lgarskata hudožestvenna industrija [w:] Madara, t. 2, Sofija 1936, s. 255–273.
Mavrodinov N., Starob”lgarskoto izkustvo, Sofija 1959.
Mihajlov S., Kamennite sarkofazi ot Goljamata Bazilika v Pliska [w:] Pliska-Preslav, t. 1, Sofija 1979, s. 44–59.
Mijatev K., Arhitekturata na srednovekovna Bălgarija, Sofija 1965.
Mijatev K., Der Grosse Palast in Pliska und die Magnaura von Konstantinopel, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1934, t. 10, s. 136–144.
Mijatev K., Dva poetični fragmenta u Joan Ekzarh kato istoričeski izvori, „Arheologija” 1959, t. 1, nr 1–2, s. 9–16.
Mijatev K., Fragment ot freskata Sv. Četirideset măčenici pri s. Vodoča pri Strumica, Sofija 1929.
Mijatev K., Kr”glata c”rkva v Preslav, Sofija 1932.
Mijatev K., Krumovijat dvorec i drugi novootkriti postrojki v Pliska, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1943, t. 14, s. 73–135.
Mijatev K., Preslavskata keramika, Sofija 1936.
Mijatev K., Razkopkite v Preslav prez 1930 g., „Godišnik na Narodnija Muzej” 1933, t. 5, s. 213–222.
Mijatev K., Starobălgarski zlaten nakit ot Madara, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1926–1927, t. 4, s. 14–26. DOI: https://doi.org/10.1097/00000446-192601000-00007
Mikov V., Posledni mogilni nahodki [w:] Madara, t. 1, Sofija 1934, s. 429–438.
Miljkovik-Pepek P., Materiali za makedonskata srednovekovna umetnost. Freskite vo svetiliščeto na crkvata „Sv. Sofija” vo Ohrid [w:] Sbornik na Archeolog Muzej vo Skopije, Skopje 1955–1956, s. 37–70.
Mollov I., Počistvanija i proučvanija v Pliska prez 1930 i 1931 g., „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1940–1942, t. 14, s. 69–72.
Möbius F., Romanische Kunst, Wien–München 1969.
Ovčarov D., B”lgarski srednovekovni risunki-graffiti, Sofija 1982.
Rice D. T., L’Art de l’Islam, Paris 1966.
Sigebertus, Sigiberti Gemblacensis Chronographia, wyd. G.H. Pertz, „Monumenta Germaniae Historica. Scriptores”, t. 8, Hannoverae 1846, s. 268–273 (Latinski Izvori na B″lgarskata Istorija, t. 3, Sofija 1965, s. 40–49).
Škorpil K., Pametnici ot stolica Preslav [w:] Bălgarija 1000 godini, Sofija 1930, s. 183–275.
Smilenko A.T., Glodoski skarbi, Kiev 1965.
Stančev S., C”rkvata do s. Vidica, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1952, t. 18, s. 305–328.
Stančev S., Preslavskijat dvorec (Săstojanie i zadači na proučvaneto mu) [w:] Preslav, t. 1, Sofija 1968, s. 49–68.
Stančev S., Veliki Preslav, Sofija 1966.
Stančev S., Za periodizacijata na pliskovskija dvorcov centăr [w:] Izsledovanija v pamet na K. Škorpil, Sofija 1961, s. 101–110.
Totev T., Icones peintes en céramique de „Tuszlalaka” à Preslav, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1979, t. 35, s. 65–74.
Totev T., Manastirăt v m. „Tužlalăka” v Preslav, Sofija 1982.
Totev T., Preslavskite manastiri, središča na hudožestven život prez IX–X v., „Vekove” 1980, t. 9, nr 5, s. 46–52.
Totev T., Preslavskoto s”krovište, Sofija 1982.
Totev T., Srebărna čaša s nadpis ot Preslav, „Izvestija na Arheologičeskija Institut” 1964, t. 27, s. 5–15.
Totev T., Za edin paralel na čašata na Sivi župan ot Preslav, „Arheologija” 1966, t. 8, nr 1, s. 31–37.
Totev T., Za obrabotkata na kost v srednovekovna B"lgarija, „Arheologija” 1963, t. 5, z. 3, s. 83–92.
Vaklinov S., Formirane na starob”lgarskata kultura, Sofija 1977.
Vasilev D., Stroitelnata tradicija na prabălgarskite dvorci v Pliska, Sofija 1957.
Vseobščaja istorija arhitektury, t. III, Leningrad–Moskva 1966.
Weitzmann K., Die byzantinische Buchmalerei des IX. und X. Jahrhunderts, Berlin 1935.
Licencja
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1985
OPEN ACCESS