Abstrakt
Autor przedstawił problem pochodzenia Pajonów, należący do najtrudniejszych zagadnień historii i etnogenezy ludów starożytnych Bałkanów. Celem artykułu jest uporządkowanie badań i ocena hipotez dotyczących przynależności etnicznej oraz językowej Pajonów. Autor zastosował metodę krytycznej analizy źródeł historycznych, danych językoznawczych i wyników badań archeologicznych. Podstawę źródłową stanowią nieliczne przekazy autorów antycznych, monety, inskrypcje i materiał archeologiczny. Autor omówił rozwój badań od XIX wieku i przedstawił najważniejsze koncepcje dotyczące pochodzenia Pajonów. Najwięcej uwagi poświęcił poglądowi uznającemu ich za lud iliryjski oraz teoriom wskazującym na związki z Trakami lub ich odrębność etniczną. Wykazał, że większość hipotez opiera się na ograniczonym materiale źródłowym i wynika z różnych interpretacji danych językowych. Autor podkreślił, że rozstrzygnięcie kwestii pochodzenia Pajonów wymaga wykorzystania wyników paleobałkanistyki, archeologii, historii i językoznawstwa porównawczego. Opisywane przez niego badania nie pozwalają jednoznacznie określić etnicznej przynależności tego ludu, ale umożliwiają wskazanie kierunków dalszych analiz.
Bibliografia
Appianus, Historia Romana. Bella civilia.
Appianus, Historia Romana. Illyrika.
Aristoteles, De mirabilibus auscultationibus.
Aristoteles, Historia Animalium.
Cramer J.A. (red.), Anecdota Graeca e Codd. Manuscriptis Bibliothecarum Oxoniensium, Oxonii 1837.
Dittenberger W. (red.), Sylloge Inscriptionum Graecarum, Hildesheim 1960.
Hecataeus Milesius, Fragmenta, a cura di G. Nenci, Firenze 1954.
Herodotus, Historiarum libri IX.
Hesychius Alexandrinus, Lexicon.
Homerus, Ilias.
Ilirët dhe Iliria te autorët antikë, Tiranë 1965.
Keller O. (red.), Rerum naturalium scriptores Graeci minores, t. 1, Lipsiae 1877.
Livius Titus, Ab Urbe condita.
Pausanias, Graeciae Descriptio.
Plato, Kratylos.
Strabo, Geographica.
Actes du I Congrès international des études balkaniques et sud-est-européennes, Sofia 1968.
Actes du IIe Congrès International de Thracologie, București 1980.
Actes du X Congrès international des linguistes, București 1970.
Alföldy G., Bevölkerung und Gesellschaft der römischen Provinz Dalmatien, Budapest 1965.
Arnaud D., Starożytny Bliski Wschód. Od wprowadzenia pisma do Aleksandra Wielkiego, Warszawa 1982.
Barić H., Ilirskie jezičke studije. O ilirskom karakteru staromakedonskog jezika, „Rad Jugoslavenske Akademije Znanosti i Umjetnosti” 1948, z. 272, s. 1–96.
Batowski H., Bałkany. Kraje i narody bałkańskie (o zmianach treści tych pojęć), „Etnografia Polska” 1966, t. 10, s. 117–124.
Beloch C.J., Griechische Geschichte, t. 1, cz. 2, Berlin 1916.
Brandenstein W., Griechische Sprachwissenschaft, Berlin 1954.
Budimir M., Grci i Pelasti, Beograd 1950.
Casson S., Macedonia, Thrace and Illyria, Oxford 1926.
Cimochowski W., Die sprachliche Stellung des balkanillyrischen im Kreise der indogermanischen Sprachen, „Studia Albanica” 1973, t. 10, z. 1, s. 137–167.
Cimochowski W., Stanowisko języka Ilirów bałkańskich, „Lingua Posnaniensis” 1975, t. 18, s. 9–32.
Condurachi E., L’ethnogenèse des peuples balkaniques: les sources écrites, „Studia Balcanica” 1971, z. 5, s. 243–260.
Daskalakis A.B., The Hellenism of the Ancient Macedonians, Thessaloniki 1965.
Detschev D., Die thrakischen Sprachreste, Wien 1957.
Diakonov I., Chetty, Frigijcy i Armjane [w:] Peredneazjatskij sbornik. Voprosy chettologii i churritologii, red. I. Diakonov, Moskva 1961, s. 333–336.
Diakonov I., Mesto frigijskogo sredi indoevropejskich jazykov [w:] Antičnaja balkanistika, red. L. Gindin et al., Moskva 1972, s. 5–6.
Diakonov I., Predystorija armjanskogo naroda, Erevan 1968.
Dottin G., Les anciens peuples de l’Europe, Paris 1916.
Droysen J.G., Das Päonische Fürstentum [w:] idem, Kleine Schriften zur alten Geschichte, t. 1, Leipzig 1893, s. 79–87.
Droysen J.G., Päonien und Dardanien. Geographisches, Ethnographisches, Geschichtliches [w:] idem, Kleine Schriften zur alten Geschichte, t. 1, Leipzig 1893, s. 48–79. DOI: https://doi.org/10.1515/9783112340783-004
Duridanov I., Die alten Bevölkerungsverhältnisse Makedoniens auf Grund der Toponymie [w:] Actes du I Congrès International des Études Sud-Est-Européennes, t. 1, Sofia 1968, s. 268–272.
Duridanov I., Die Stellung des Päonischen [w:] Actes du X Congrès international des linguistes, t. 4, București 1970, s. 759–771.
Duridanov I., Die Vorgeschichte Mygdoniens im Lichte der Sprache, „Studia Balcanica” 1971, z. 5, s. 199–205.
Duridanov I., Ezikăt na trakite, Sofija 1976.
Duridanov I., Päonisches und Illyrisches im alten Makedonien, „Onoma” 1968, t. 13, z. 2–3, s. 353–359.
Duridanov I., Thrakisch-dakische Studien, Sofia 1969.
Fick A., Vorgriechische Ortsnamen, Göttingen 1905.
Fol A., L’unité politique thraco-peonienne jusqu’au IIIe siècle avant notre ère, „Études Historiques” 1975, t. 7, s. 13–23.
Fol A., Politčka organizacija Ilira u vreme njihove samostalnosti [w:] Simpozijum o Ilirima u antičko doba, red. A. Benac, Sarajevo 1967, s. 11–21.
Fol A., Trakija i Balkanite prez rannoellinističeskata epocha, Sofija 1975.
Gaebler H., Die antiken Münzen Nord-Griechenlands, Berlin 1935.
Georgiev V., Introduzione alla storia delle lingue indoeuropee, Roma 1966.
Georgiev V., Issledovanija po sravnitelno-ističeskomu jazykoznaniju, Moskva 1958, s. 143–171.
Georgiev V., L’ethnogenèse de la péninsule Balkanique d’après les données linguistiques, „Studia Balcanica” 1971, z. 5, s. 155–170.
Georgiev V., La toponymie ancienne de la péninsule Balkanique et la thèse méditerranéenne, „Bałkańsko Ezikoznanie” 1961, t. 3, z. 1, s. 5–58.
Georgiev V., Le dace comme substrat de la langue roumaine, „Revue Roumaine de Linguistique” 1965, t. 10, nr 1–3, s. 75–80.
Georgiev V., Le problème de l’union linguistique balkanique [w:] Actes du I Congrès international des études balkaniques et sud-est-européennes, Sofia 1968, t. 6, s. 7–19.
Georgiev V., Raporturile dintre limbile dacă, tracă și frigiană, „Studii Clasice” 1961, t. 3, s. 39–45.
Georgiev V., Trakijskijat ezik, Sofija 1957.
Georgiev V., Trakite i tehnijat ezik, Sofija 1977.
Gindin L., Jazyk drevnejšego naselenija juga Balkanskogo Poluostrova, Moskva 1967.
Gindin L., K probleme genetičeskoj prinadležnosti „pelasgskogo” dogrečeskogo sloja, „Voprosy Jazykoznanija” 1971, t. 1, s. 44–58.
Gindin L., Problemy antičnoj balkanistiki (lingvističeskij aspekt), „Voprosy Jazykoznanija” 1973, t. 1, s. 64–75.
Haas O., Das Problem der Herkunft der Phryger und ihrer Beziehungen zu den Balkanvölkern, „Acta Antiqua Academiae Scientiarum Hungaricae” 1970, t. 18, s. 65–77.
Haas O., Die phrygischen Sprachdenkmäler, Sofia 1966.
Hammond N., A History of Macedonia, Oxford 1972.
Head B., Historia Nummorum, Oxford 1911.
Istorija na makedonskiot narod, red. M. Apostolski, Skopje 1969.
Jokl N., Illyrier [w:] Reallexikon der Vorgeschichte, red. M. Ebert, Berlin 1926, t. 6, s. 33–48.
Jokl N., Thraker [w:] Reallexikon der Vorgeschichte, red. M. Ebert, Berlin 1929, t. 13, s. 278–298.
Kacarov G., Beiträge zur Kulturgeschichte der Thraker, Sarajevo 1916.
Kacarov G., Die ethnographische Stellung der Päonen, „Klio” 1923, t. 18, s. 20–26. DOI: https://doi.org/10.1524/klio.1923.18.18.20
Kacarov G., Izvori za starata istorija i geografija na Trakija i Makedonija, Sofija 1949.
Kacarov G., Peonija. Prinos kăm starata etnografija i istorija na Makedonija, Sofija 1921.
Kalleris J., Les anciens Macédoniens. Étude linguistique et historique, Athènes 1954.
Katičić R., Ilirski proctor u pretklasično doba [w:] Simpozijum o Ilirima u antičko doba, red. A. Benac, Sarajevo 1967, s. 65–80.
Katičić R., O jeziku i narodnosti starih Makedonaca, „Godišnjak. Centar za balkanološka ispitivanja” 1976, t. 13, s. 339–358.
Katičić R., Peonci i njihov jezik, „Živa Antika” 1977, t. 27, z. 1, s. 25–31.
Keil J., Lydia [w:] Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, t. 13, cz. 2, Stuttgart 1927, s. 2166–2167.
Krahē H., Die alten balkanillyrischen geographischen Namen. Auf Grund von Autoren und Inschriften, Heidelberg 1925.
Krahē H., Die Sprache der Illyrier, t. 1, Wiesbaden 1955.
Krahē H., Lexikon altillyrischer Personennamen, Heidelberg 1929.
Kretschmer P., Einleitung in die Geschichte der griechischen Sprache, Göttingen 1896.
Kronasser H., Zum Stand der Illyristik, „Bałkańsko Ezikoznanie” 1962, t. 4, z. 1, s. 5–23.
Lahtov V., Problem na Trebeniškata kultura, Ohrid 1966.
Lenk B., Paiones [w:] Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, t. 18, cz. 2, Stuttgart 1942, s. 2403–2408.
Lelewel J., Dzieje starożytne, Warszawa 1966.
Leonhard R., Paphlagonien. Reisen und Forschungen im germanischen und türkischen Grenzgebiete, Berlin 1915.
Lochner-Hüttenbach F., Die Pelasger, Wien 1960.
Mayer A., Die Sprache der alten Illyrier, Wien 1957.
May J., The Coinage of Damastion and the Lesser Coinages of the Illyro-Paeonian Region, Oxford 1939.
Merker I., The Ancient Kingdom of Paionia, „Balkan Studies” 1965, t. 6, z. 1, s. 35–54.
Meyer E., Geschichte des Altertums, Stuttgart–Berlin 1926.
Mikulčić I., Pelagonija u svetlosti arheoloških nalaza. Od egejske seobe do Augusta, Beograd 1966.
Milewski T., Ludy starożytnych Bałkanów, „Etnografia Polska” 1966, t. 10, s. 95–114.
Mionnet T., Description de médailles antiques, grecques et romaines, Paris 1806–1813.
Mionnet T., Description de médailles antiques, grecques et romaines. Supplément, Paris Paris 1819–1837.
Mirdita Z., Studime dardane, Prishtinë 1979.
Neroznak V., Frakijskij jazyk kak problema paleobalkanistiki, „Thracia” 1974, t. 3, s. 255–262.
Neroznak V., K izučeniju frigijskogo jazyka. Problemy i rezul'taty, „Drevnij Vostok” 1976, t. 2, s. 171–183.
Neroznak V., Paleobalkanskie jazyki, Moskva 1978.
Oberhummer E., Thrake (Geographie) [w:] Realencyclopädie der classischen Altertumswissenschaft, , Stuttgart 1936, t. 6A, z. 1., s. 393–452.
Oreš U., Albańskie smyčnye v svete etimologii [w:] Balcanica. Lingvističeskie issledovanija, red. T. Svešnikova, Moskva 1979, s. 109–117.
Otkupščikov J., Frakijskij, frigijskij i karijskij [w:] Antičnaja balkanistika, t. 2, red. L. Gindin, Moskva 1975, s. 38–48.
Pająkowski W., Ilirowie. Siedziby i historia. Próba rekonstrukcji, Poznań 1981.
Papazoglu F., Makedonski gradovi u rimsko doba, Skopje 1957.
Papazoglu F., Politička organizacija Ilira u vreme njihove samostalnosti [w:] Simpozijum o Ilirima u antičko doba, red. A. Benac, Sarajevo 1967, s. 11–31.
Papazoglu F., Poreklo i razvoj ilirske države, „Godišnjak. Centar za balkanološka ispitivanja” 1967, t. 5, s. 123–144.
Papazoglu F., Srednjobalkanska plemena u predrimsko doba. Tribali, Autarijati, Dardanci, Skordisci i Mezi, Sarajevo 1969.
Papazoglu F., Sur quelques noms „thraces” en Illyrie, „Godišnjak. Centar za balkanološka ispitivanja” 1974, t. 12, s. 50–74.
Pape W., Wörterbuch der griechischen Eigennamen, Braunschweig 1884.
Patsch C., Die thrakischen Spuren an der Adria, „Jahreshefte des Österreichischen Archäologischen Institutes in Wien” 1907, t. 10, s. 169–174.
Patsch C., Herzegovina einst und jetzt, Wien 1922.
Poghirc C., Réflexions sur le problème du daco-moesien, „Studia Balcanica” 1971, z. 5, s. 171–177.
Poghirc C., Thrace et daco-moesien: langues ou dialectes? [w:] Thracodacica. Recueil d’études à l'occasion du IIe Congrès International de Thracologie, red. D. Pippidi, București 1976, s. 335–347.
Popko M., Stan badań nad językiem frygijskim, „Przegląd Orientalistyczny” 1972, nr 1, s. 59–64.
Popov V., Nekotorye problemy etnoistoričeskich svjazej meždu Balkanskim poluostrovom i Maloj Aziej do konca II tys. do n. e., „Studia Thracica” 1975, z. 1, s. 15–25.
Pudić I., Die Sprache der alten Makedonen, „Studia Balcanica” 1971, z. 5, s. 207–223.
Russu I., Ilirii. Istoria, limba și onomastica, romanizarea, București 1969.
Sandfeld K., Linguistique balkanique. Problèmes et résultats, Paris 1930.
Schütt C., Untersuchungen zur Geschichte der alten Illyrier, Diss. Breslau 1910.
Ševoroškin V.V., Karijskij jazyk. Sovremennoe sostojanie dešifrovki i izučenija [w:] Problemy indoevropejskogo jazykoznanija, red. V. Toporov, Moskva 1964, s. 18–40.
Simeonov B., Des Gètes et de leur langue [w:] Actes du IIe Congrès International de Thracologie, București 1980, t. 3, s. 113–120.
Šofman A., Istorija antičnoj Makedonii, Kazań 1960.
Struve V., Chronologija VI v. do n. e. v trude Gerodota, „Vestnik Drevnej Istorii” 1952, nr 2, s. 60–78.
Svoronos J., L’hellénisme primitif de la Macédoine prouvé par la numismatique et l’or du Pangée, Paris–Athènes 1919.
Tarn W., Cywilizacja hellenistyczna, Warszawa 1957.
Tomaschek W., Die alten Thraker. Eine ethnologische Untersuchung [w:] Sitzungsberichte der Philosophisch-Historischen Classe der Kaiserlichen Akademie der Wissenschaften, Wien 1893, t. 128, s. 1–130.
Toporov V., K drevnim balkano-baltijskim svjazjam v oblasti jazyka i kul'tury [w:] Pervyj simpozium po balkanskomu jazykoznaniju, red. V.N. Toporov, Moskva 1972, s. 24–31.
Toporov V., K frakijsko-baltijskim jazykovym parallelam [w:] Problemy balkanskogo jazykoznanija, red. K.V. Jašin, Moskva 1974, s. 30–63.
Treidler H., Alte Völker der Balkanhalbinsel, „Archiv für Anthropologie” 1913, t. 12, s. 97–107.
Treidler H., Epirotische Völker im Altertum, „Archiv für Anthropologie” 1919, t. 18, s. 108–111.
Urbańska B., Etnografia historyczna Półwyspu Bałkańskiego w czasach nowożytnych i dzisiejsza dyferencjacja etniczna, „Etnografia Polska” 1966, t. 10, s. 127–152.
Wiesner J., Die Thraker. Studien zur Geschichte und Kultur nordbalkanischer Völker im Altertum, Stuttgart 1963.
Wilcken U., Griechische Geschichte im Rahmen der Altertumsgeschichte, München–Berlin 1926.
Zippel G., Die römische Herrschaft in Illyrien bis auf Augustus, Leipzig 1877.
Licencja
Copyright
© by Uniwersytet im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, Wydział Historii, Poznań, 1984
OPEN ACCESS